Het Wetboek van Strafrecht: de drie boeken en de be­lang­rijk­ste artikelen

Aangehouden of opgeroepen voor verhoor?

Is er gevaar of nood: bel 112. Wordt u als verdachte verhoord, dan bent u niet verplicht te antwoorden (artikel 29 lid 2 Wetboek van Straf­vordering). U mag zich laten bijstaan door een advocaat en hem het verhoor laten bijwonen (artikel 28 en 28d). Bent u aangehouden voor een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en wilt u rechts­bij­stand, dan wijst de Raad voor Rechts­bij­stand een advocaat aan (artikel 28b lid 2).

Wat staat er in het Wetboek van Strafrecht?

Het Wetboek van Strafrecht (afgekort Sr) is de wet die zegt welk gedrag strafbaar is en welke straf de rechter daarvoor hoogstens kan opleggen. Het is vastgesteld bij de wet van 3 maart 1881 en sindsdien vaak gewijzigd. De officiële, geldende tekst staat op wetten.overheid.nl; op 31 oktober 2026 is dat de versie van 1 juli 2026. Het eerste artikel bevat het legaliteits­beginsel: geen feit is strafbaar zonder een wettelijke straf­be­pa­ling die er al was toen het feit werd gepleegd (artikel 1 lid 1). Het tweede lid regelt wat er gebeurt als de wet daarna verandert:

Bij verandering in de wetgeving na het tijdstip waarop het feit begaan is, worden de voor de verdachte gunstigste bepalingen toegepast.

De opbouw: drie boeken

Opbouw van het Wetboek van Strafrecht

Boek	Artikelen	Inhoud
Eerste Boek: Algemene bepalingen	1 tot en met 91	Werking van de strafwet, straffen en maatregelen, uitsluiting van straf­baar­heid (zoals noodweer), poging en voor­be­rei­ding, deelneming, samenloop, de klacht, verval van het recht tot straf­vordering (verjaring) en bijzondere regels voor jeugdigen
Tweede Boek: Misdrijven	92 tot en met 423	titel 1 tot en met 31 (met 19A en 30A), van misdrijven tegen de veiligheid van de staat tot witwassen en het financieren van terrorisme
Derde Boek: Over­tre­din­gen	424 tot en met 479	Onder meer over­tre­din­gen betreffende de openbare orde, het openbaar gezag, de zeden en de veldpolitie

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Boek 1 telt deze titels: I omvang van de werking van de strafwet, II straffen, IIA maatregelen, III uitsluiting en verhoging van straf­baar­heid, IIIa gronden voor ver­min­de­ring van straf, IV poging en voor­be­rei­ding, V deelneming, VI samenloop, VII de klacht bij klacht­de­lic­ten, VIII verval van het recht tot straf­vordering en van de straf, VIII A jeugdigen en jong­vol­was­se­nen, en IX de betekenis van sommige uit­druk­kin­gen.

Boek 2 bevat onder meer de titels over de openbare orde (V), het openbaar gezag (VIII), valsheid in geschriften (XII), seksuele misdrijven (XIV), belediging (XVI), de per­soon­lijke vrijheid (XVIII), misdrijven tegen het leven (XIX), mis­han­de­ling (XX), dood of letsel door schuld (XXI), diefstal en stroperij (XXII), afpersing en afdreiging (XXIII), ver­duis­te­ring (XXIV), bedrog (XXV), vernieling (XXVII), be­gun­sti­ging (titel 30) en witwassen (titel 30A).

Boek 3 bevat negen titels, onder meer over de algemene veiligheid van personen en goederen, de openbare orde, het openbaar gezag, de zeden, de veldpolitie en ambts­over­tre­din­gen. Het verschil tussen de twee soorten feiten leest u bij misdrijf of overtreding.

De be­lang­rijk­ste algemene artikelen

• Artikel 1: geen straf zonder voor­af­gaande wettelijke straf­be­pa­ling; bij een wets­wij­zi­ging de gunstigste regel.
• Artikel 2: de Nederlandse strafwet geldt voor iedereen die in Nederland een strafbaar feit pleegt.
• Artikel 9: de hoofd­straf­fen (ge­van­ge­nis­straf, hechtenis, taakstraf, geldboete) en de bijkomende straffen (ontzetting van rechten, verbeurd­verklaring, open­baar­ma­king van de uitspraak).
• Artikel 10: ge­van­ge­nis­straf is levenslang of tijdelijk; tijdelijk duurt hoogstens 25 jaar, in bepaalde gevallen hoogstens 30 jaar. Zie levenslang.
• Artikel 18: hechtenis duurt hoogstens een jaar, bij straf­verhoging hoogstens een jaar en vier maanden.
• Artikel 23: de geldboete en de zes boe­te­ca­te­go­rieën (zie de tabel hieronder). Zie geldboete.
• Artikel 41: noodweer en nood­weer­ex­ces.
• Artikel 45 en 46: poging en voor­be­rei­ding.
• Artikel 47 en 48: daderschap, uitlokking en me­de­plich­tig­heid.
• Artikel 70 tot en met 72: verjaring en stuiting.
• Artikel 91: de regels van Boek 1 gelden ook voor strafbare feiten uit andere wetten, tenzij de wet anders bepaalt.

De boe­te­ca­te­go­rieën

Geld­boe­te­ca­te­go­rieën in het strafrecht

Categorie	Maximaal bedrag per 1 januari 2026
Eerste categorie	€ 550
Tweede categorie	€ 5.500
Derde categorie	€ 11.000
Vierde categorie	€ 27.500
Vijfde categorie	€ 110.000
Zesde categorie	€ 1.100.000

De geldboete is minimaal € 3 (artikel 23 lid 2 Sr). Staat er bij een overtreding geen geldboete, dan kan toch een boete tot de eerste categorie worden opgelegd, bij een misdrijf tot de derde categorie (lid 5). De bedragen worden elke twee jaar met ingang van 1 januari aangepast aan de consumenten­prijsindex (lid 9).

Veel­voor­ko­mende delicten en hun artikel

Veel­voor­ko­mende delicten in het Wetboek van Strafrecht

Delict	Artikel	Maximale straf (basisvorm)
Huis­vre­de­breuk	138 lid 1	1 jaar of geldboete derde categorie
Niet voldoen aan een bevel of vordering	184 lid 1	3 maanden of geldboete tweede categorie
Valsheid in geschrift	225 lid 1	6 jaar of geldboete vijfde categorie
Eenvoudige belediging	266 lid 1	3 maanden of geldboete tweede categorie
Bedreiging	285 lid 1	3 jaar of geldboete vijfde categorie
Belaging (stalking), alleen op klacht	285b	3 jaar of geldboete vierde categorie
Doodslag	287	25 jaar of geldboete vijfde categorie
Moord	289	Levenslang of tijdelijk tot 30 jaar, of geldboete vijfde categorie
Mis­han­de­ling	300 lid 1	3 jaar of geldboete vierde categorie
Mis­han­de­ling van een partner, ouder of kind	304 onder 1°	De ge­van­ge­nis­straf van artikel 300 tot en met 303 kan met een derde worden verhoogd
Diefstal	310	4 jaar of geldboete vierde categorie
Oplichting	326 lid 1	4 jaar of geldboete vijfde categorie
Vernieling	350 lid 1	2 jaar of geldboete vierde categorie
Opzetheling	416 lid 1	4 jaar of geldboete vijfde categorie
Verboden toegang (overtreding)	461	Geldboete eerste categorie

Bij veel delicten staan in de volgende leden zwaardere vormen, bij­voor­beeld bij letsel, geweld of sa­men­wer­king. Lees die op de pagina van het delict of in de wettekst. Hoe de rechter binnen het maximum de straf bepaalt, leest u bij strafmaat.

Wie kan u helpen?

Nu nodig

Advocaat via de politie (piket)

U bent aangehouden en wordt verhoord.

Aangewezen via de Raad voor Rechts­bij­stand bij een feit met voorlopige hechtenis (artikel 28b Sv)

Juridisch Loket

U wilt weten welk artikel op uw situatie van toepassing is.

Gratis bij een laag inkomen en weinig spaargeld

Specialist strafrecht

U wordt verdacht van een strafbaar feit of moet voor de rechter komen.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding

Legal Holding is geen ad­vo­ca­ten­kan­toor en verdedigt niemand. Wij regelen geen pro deo; een toevoeging voor een advocaat vraagt u aan via de Raad voor Rechts­bij­stand. Lees bij advocaat of jurist wanneer u een advocaat nodig heeft.