Belediging: wanneer is het strafbaar?

Aangehouden of opgeroepen voor verhoor?

Is er gevaar of nood, of wordt u ook bedreigd: bel 112. Wordt u als verdachte van belediging verhoord, dan bent u niet verplicht te antwoorden (artikel 29 lid 2 Wetboek van Straf­vordering) en mag u zich laten bijstaan door een advocaat (artikel 28 lid 1). Voor eenvoudige belediging, smaad en laster is geen voorlopige hechtenis toegelaten; bent u aangehouden en wilt u rechts­bij­stand, dan krijgt u de gelegenheid contact op te nemen met een advocaat die u zelf kiest (artikel 28b lid 3 Sv). Bent u beledigd: doe aangifte bij de politie met het verzoek om vervolging.

Wat is belediging?

Het Wetboek van Strafrecht kent vier hoofdvormen: eenvoudige belediging, smaad, smaad­schrift en laster. Eenvoudige belediging is de lichtste en komt het meest voor.

Elke op­zet­te­lijke belediging die niet het karakter van smaad of smaad­schrift draagt, hetzij in het openbaar mondeling of bij geschrift of afbeelding, hetzij iemand, in zijn te­gen­woor­dig­heid mondeling of door fei­te­lijk­he­den, hetzij door een toegezonden of aangeboden geschrift of afbeelding, aangedaan, wordt, als eenvoudige belediging, gestraft met ge­van­ge­nis­straf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie.

De wet noemt drie manieren:

• In het openbaar: mondeling, of met een tekst of afbeelding, bij­voor­beeld een openbaar bericht op sociale media.
• In iemands aan­we­zig­heid: mondeling of door fei­te­lijk­he­den. Het OM noemt als voorbeeld van een fei­te­lijk­heid de mid­del­vin­ger, en spugen.
• Met een toegezonden geschrift of afbeelding: zoals een brief, e-mail of pri­vé­be­richt.

Geen eenvoudige belediging is een uitlating die een oordeel geeft over de behartiging van openbare belangen, zolang die er niet op is gericht ook op een andere manier of zwaarder te grieven dan nodig (artikel 266 lid 2 Sr).

Belediging, smaad of laster?

Belediging, smaad en laster: het verschil en de straf

Feit	Wat is het?	Maximale straf
Eenvoudige belediging (266)	Opzettelijk beledigen zonder een bepaald feit te be­schuldigen, zoals schelden of een gebaar	3 maanden of geldboete tweede categorie (€5.500)
Smaad (261 lid 1)	Iemand opzettelijk van een bepaald feit be­schuldigen om dat bekend te maken	6 maanden of geldboete derde categorie (€11.000)
Smaad­schrift (261 lid 2)	Smaad in een verspreid, openlijk ten­toon­ge­steld of aangeslagen geschrift of afbeelding	1 jaar of geldboete derde categorie
Laster (262)	Smaad of smaad­schrift terwijl de dader weet dat de be­schuldiging niet waar is	2 jaar of geldboete vierde categorie (€27.500)
Lasterlijke aanklacht (268)	Opzettelijk een valse klacht of aangifte tegen iemand schrif­te­lijk bij de overheid indienen	2 jaar of geldboete vierde categorie
Groeps­be­le­di­ging (137c lid 1)	In het openbaar opzettelijk beledigend uitlaten over een groep wegens ras, godsdienst of le­vens­over­tui­ging, seksuele gerichtheid of handicap	1 jaar of geldboete derde categorie
Verspreiden (271)	Een beledigend geschrift of afbeelding verspreiden of openlijk ten­toon­stel­len, terwijl u de inhoud kent of moet vermoeden	3 maanden of geldboete tweede categorie

Voorbeeld

Na een par­keer­ru­zie scheldt Bram (fictief) zijn buurvrouw in haar bijzijn uit en steekt hij zijn mid­del­vin­ger op. Hij heeft geen strafblad

Mogelijk strafbaar feit

Eenvoudige belediging, artikel 266 Sr

Nodig voor vervolging

Klacht van de buurvrouw binnen drie maanden

Uit­gangs­punt OM-richtlijn, eerste keer

Geldboete €150

Fictief voorbeeld op basis van artikel 266 en 269 Wetboek van Strafrecht en de Richtlijn voor straf­vordering belediging (2023R006), ge­con­tro­leerd 31-10-2026. De richtlijn is een uit­gangs­punt voor de officier van justitie; de rechter is er niet aan gebonden.

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Wordt de belediging aangedaan aan een ambtenaar tijdens of vanwege de rechtmatige uitoefening van zijn werk, aan de Koning, zijn echtgenoot, de ver­moe­de­lijke opvolger of diens echtgenoot, of aan een openbaar lichaam of openbare instelling, dan kan de ge­van­ge­nis­straf met een derde omhoog (artikel 267 Sr). De richtlijn van het OM noemt als straf­ver­zwa­rend onder meer de aard en ernst van de belediging, samen plegen en dis­cri­mi­na­tie.

Online belediging

Voor de wet maakt het niet uit of iets op straat of online gebeurt. Een openbaar bericht op sociale media kan een belediging zijn “in het openbaar bij geschrift of afbeelding”, en een pri­vé­be­richt kan een “toegezonden geschrift” zijn (artikel 266 lid 1 Sr). Beschuldigt iemand u in een post van een bepaald feit om dat bekend te maken, dan kan het smaad­schrift of laster zijn (artikel 261 lid 2 en 262 Sr). Wie het bericht doorstuurt of deelt terwijl hij de inhoud kent, kan zelf strafbaar zijn (artikel 271 Sr). Worden ook uw adres of andere gegevens verspreid om u bang te maken, lees dan stalking; gaat het om dreigen, lees bedreiging. Wilt u dat zoek­ma­chi­nes links op uw naam verwijderen, lees dan over het recht op ver­ge­tel­heid.

Klacht: zonder uw klacht meestal geen vervolging

Belediging, smaad en laster worden alleen vervolgd op klacht van degene tegen wie het misdrijf is gepleegd (artikel 269 lid 1 Sr). Een klacht is een aangifte met het verzoek om vervolging (artikel 164 lid 1 Sv). Er zijn twee uit­zon­de­rin­gen. Bij de gevallen van artikel 267, zoals belediging van een ambtenaar tijdens zijn werk, is geen klacht nodig (artikel 269 lid 2). Dat geldt ook bij belediging van leden van een algemeen ver­te­gen­woor­di­gend lichaam, zoals de ge­meen­te­raad of de Tweede Kamer (artikel 269 lid 3). Groeps­be­le­di­ging (artikel 137c) is geen klacht­de­lict.

Termijn: drie maanden voor uw klacht over belediging

U kunt de klacht indienen tot drie maanden na de dag waarop u kennis nam van de belediging, de smaad of de laster (artikel 66 lid 1 Wetboek van Strafrecht). U doet de klacht als aangifte met het verzoek om vervolging bij de politie, een hulp­of­fi­cier of officier van justitie (artikel 164 en 165 Wetboek van Straf­vordering). Intrekken kan tot acht dagen na de dag van indienen (artikel 67 Sr). Het recht om te vervolgen verjaart daarnaast na zes jaar (artikel 70 lid 1 onder 2° Sr).

1. Stap 1Leg vast wat er is gezegd of geplaatstMaak scher­maf­beel­din­gen met de datum, de naam van het account en de link. Noteer bij een mondelinge belediging wat er precies is gezegd, waar en wanneer, en wie het hoorde.
2. Stap 2Doe binnen drie maanden aangifte en vraag om vervolgingZeg bij de politie uit­druk­ke­lijk dat u vervolging wilt. Zonder dat verzoek is het geen klacht, en zonder klacht wordt in de meeste gevallen niet vervolgd.
3. Stap 3Vraag het platform om ver­wij­de­ring en overweeg schade­vergoedingMeld een bericht bij het platform. Heeft u schade, dan kunt u zich in de strafzaak als benadeelde partij voegen (artikel 51f Sv) of de dader civiel aan­spra­ke­lijk stellen (artikel 6:162 BW).

Lees meer over uw rechten als slachtoffer en wat er gebeurt als het OM niet vervolgt bij sepot.

Wie kan u helpen?

Eerst

Politie of 112

U wilt aangifte doen met het verzoek om vervolging, of u wordt ook bedreigd (bij direct gevaar 112).

Bij direct gevaar: 112

Juridisch Loket

U wilt weten of een uitlating belediging, smaad of laster is, of u heeft een straf­be­schik­king gekregen.

Gratis bij een laag inkomen en weinig spaargeld

Specialist strafrecht

U bent verdachte van smaad of laster, of u wilt schade­vergoeding voor een ernstige aantasting van uw goede naam.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding

Legal Holding is geen ad­vo­ca­ten­kan­toor en regelt geen pro deo. Een advocaat met een toevoeging vraagt u aan via de Raad voor Rechts­bij­stand; lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt en wanneer u een straf­recht­advocaat nodig heeft.