Rechten van een slachtoffer in de strafzaak: informatie, spreekrecht en schade­vergoeding

In nood of slachtoffer van een strafbaar feit?

Is er gevaar of nood, of gebeurt het nu: bel 112. Doe daarna aangifte bij de politie. De politie geeft u bij het eerste contact informatie over uw rechten (artikel 51ab Wetboek van Straf­vordering) en verwijst u naar slacht­of­fer­hulp (artikel 51aa lid 2). Slacht­of­fer­hulp Nederland helpt gratis met informatie, advies en steun, ook als u geen aangifte doet (Rijks­over­heid).

Wie is slachtoffer?

De wet noemt slachtoffer degene die als recht­streeks gevolg van een strafbaar feit vermogens­schade of ander nadeel heeft ondervonden. Een bedrijf of andere rechts­per­soon wordt met het slachtoffer ge­lijk­ge­steld. Is iemand door een strafbaar feit overleden, dan zijn de na­be­staan­den slachtoffer: de partner, bloed­ver­wan­ten in rechte lijn, familie in de zijlijn tot en met de vierde graad en wie van het slachtoffer afhankelijk was (artikel 51a lid 1 Sv).

De rechten gelden volgens de Rijks­over­heid ook als u niet in Nederland woont of geen ver­blijfs­sta­tus heeft. Volg uw zaak op MijnSlachtofferzaak.nl met DigiD; daar ziet u berichten van de politie, het OM, Slacht­of­fer­hulp Nederland, het Schadefonds en het CJIB (OM, CJIB).

Uw rechten op een rij

Rechten van een slachtoffer in het strafproces

Recht	Wat het inhoudt	Artikel
Correcte bejegening en slacht­of­fer­hulp	De officier zorgt voor een correcte bejegening; de politie verwijst u naar slacht­of­fer­hulp	51aa Sv
Informatie	Over uw rechten bij het eerste contact, en op uw verzoek over het onderzoek, de vervolging, de zitting, de uitspraak en hoger beroep	51ab en 51ac Sv
Bericht over vrijlating	Op uw verzoek bericht als de verdachte in voorlopige hechtenis of de ver­oor­deelde vrijkomt of ontsnapt, tenzij dat de dader aanwijsbaar in gevaar brengt	51ac lid 4 tot en met 6 Sv
Stukken inzien en toevoegen	Kennisnemen van de pro­ces­stuk­ken die voor u van belang zijn, en stukken laten toevoegen aan het dossier	51b Sv
Bijstand en tolk	Een advocaat, uw wettelijk ver­te­gen­woor­di­ger en een persoon naar keuze; een tolk als u onvoldoende Nederlands spreekt	51c Sv
Spreekrecht	Op de zitting een verklaring afleggen, bij de misdrijven uit de wet	51e Sv
Schade­vergoeding in de strafzaak	U voegen als benadeelde partij	51f en 51g Sv
Herstel­recht en bemiddeling	Bemiddeling met de verdachte of ver­oor­deelde, alleen als u instemt	51h Sv
Beklag bij niet-vervolgen	Schrif­te­lijk beklag bij het gerechtshof als er geen vervolging komt	12 Sv
Kosteloze advocaat	Bij een seksueel misdrijf of ge­welds­mis­drijf, als er vervolging is en u in aanmerking komt voor het Schadefonds	44 lid 4 Wrb

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Recht op informatie

De officier van justitie zorgt dat u weet dat u informatie kunt krijgen over de aanvang en voortgang van de zaak (artikel 51ac lid 1 Sv). Op uw verzoek krijgt u bericht van de politie als er geen onderzoek komt of het onderzoek stopt, van de officier over het niet vervolgen, de ten­las­te­leg­ging en de datum van de zitting, en van de minister over de uitspraak en de ten­uit­voer­leg­ging (artikel 51ac lid 2). Gaat het om het niet vervolgen, dan krijgt u ook de motivering of een sa­men­vat­ting daarvan (artikel 51ac lid 3).

Bent u slachtoffer van een ernstig misdrijf, dan heeft u volgens het OM een vast aan­spreek­punt: de slacht­of­fer­coör­di­na­tor. Ligt de zaak bij het OM, dan kunt u terecht bij het In­for­ma­tie­punt Slacht­of­fers OM.

Spreekrecht op de zitting

Bij spreekrecht vertelt u de rechter, de officier en de verdachte wat het feit met u heeft gedaan (artikel 51e lid 2 Sv). Niet bij elke zaak:

Het spreekrecht kan worden uitgeoefend indien het ten­las­te­ge­legde feit een misdrijf betreft waarop naar de wettelijke om­schrij­ving een ge­van­ge­nis­straf van acht jaar of meer is gesteld, dan wel een van de misdrijven genoemd in de artikelen 240, 241, eerste lid, 242, 245, eerste lid, en 252, 285, 285b, 300, tweede en derde lid, 301, tweede en derde lid, 306 tot en met 308, 318 en 372 van het Wetboek van Strafrecht en artikel 6 van de We­gen­ver­keers­wet 1994.

Daaronder vallen naast de misdrijven met een straf­maxi­mum van acht jaar of meer onder andere bedreiging (artikel 285 Sr), belaging (artikel 285b Sr), mis­han­de­ling met zwaar lichamelijk letsel of de dood als gevolg (artikel 300 en 301, lid 2 en 3) en dood of letsel door schuld (artikel 306 tot en met 308 Sr en artikel 6 We­gen­ver­keers­wet 1994).

• Wie spreken mag. Het slachtoffer zelf, ook een min­der­ja­rige vanaf 12 jaar of jonger als die zijn belangen redelijk kan overzien (lid 6). Voor een kind onder de 12 jaar kunnen de wettelijk ver­te­gen­woor­di­gers spreken (lid 7). Bij een overleden slachtoffer de na­be­staan­den; komen ze er met meer dan drie niet uit, dan kiest de voorzitter drie, en de partner mag altijd spreken (lid 5).
• Kan het slachtoffer zelf niet, dan kunnen de partner en één familielid spreken over de gevolgen (lid 8).
• De voorzitter kan het spreekrecht beperken in het belang van een minderjarig of overleden slachtoffer (lid 3 en 4).

Heeft u geen spreekrecht, of wilt u niet spreken, dan kunt u volgens Slacht­of­fer­hulp Nederland altijd een schrif­te­lijke slachtoffer­verklaring sturen; die komt in het straf­dos­sier.

Schade­vergoeding: u voegen als benadeelde partij

U hoeft geen aparte civiele procedure te voeren om uw schade terug te vragen. U kunt zich voegen in de strafzaak:

Degene die recht­streeks schade heeft geleden door een strafbaar feit, kan zich terzake van zijn vordering tot schade­vergoeding als benadeelde partij voegen in het strafproces.

• Wie. Wie recht­streeks schade leed. Is het slachtoffer overleden, dan ook de erfgenamen en de naasten uit artikel 6:108 BW; heeft het slachtoffer letsel, dan ook de naasten uit artikel 6:107 BW (artikel 51f lid 2). U mag ook een deel van uw schade vorderen (lid 3).
• Hoe. Gaat de officier vervolgen, dan stuurt hij u een formulier voor voeging. Vóór de zitting voegt u zich met dat formulier of digitaal bij de officier; op de zitting kan het ook mondeling bij de rechter (artikel 51g lid 1 en 3).
• Wanneer de rechter het toewijst. De rechter kan daarbij een schade­vergoedings­maatregel opleggen: de ver­oor­deelde betaalt dan aan de Staat, en de Staat keert het bedrag direct aan u uit (artikel 36f lid 1 Sr). Dat kan als de dader naar burgerlijk recht aan­spra­ke­lijk is voor de schade (artikel 36f lid 2). Het CJIB int het bedrag; u hoeft daar zelf niets voor te doen.

Termijn: voegen uiterlijk vóór de eis van de officier

Wilt u als benadeelde partij schade­vergoeding vragen, dan doet u vóór de zitting uw opgave bij de officier van justitie, of op de zitting bij de rechter, uiterlijk voordat de officier van justitie het woord krijgt voor zijn eis (artikel 51g lid 1 en 3 Wetboek van Straf­vordering). Wilt u spreekrecht uitoefenen, dan laat u dat vóór het begin van de zitting schrif­te­lijk weten aan de officier van justitie (artikel 51e lid 1). Het wen­sen­for­mu­lier van het OM stuurt u volgens Slacht­of­fer­hulp Nederland binnen 14 dagen terug.

Het voorschot als de dader niet betaalt

Betaalt de ver­oor­deelde niet of niet volledig binnen acht maanden nadat het vonnis met de schade­vergoedings­maatregel on­her­roe­pe­lijk werd, dan keert de Staat het resterende bedrag uit aan het slachtoffer of de na­be­staan­den die geen rechts­per­soon zijn. De Staat verhaalt dat daarna op de ver­oor­deelde (artikel 6:4:2 lid 7 Sv). Het CJIB noemt dit de voorschot­regeling:

• bij een gewelds- of ze­den­mis­drijf, ook voor na­be­staan­den: het hele bedrag;
• bij een ander misdrijf: tot €5.000;
• bij schade van een bedrijf: alleen voor een eenmanszaak.

U hoeft niets aan te vragen; heeft u recht op een voorschot, dan krijgt u een brief van het CJIB. Laat u de schade­vergoeding zelf of door een ander in­cas­so­bu­reau innen, dan krijgt u volgens het CJIB geen voorschot en moet u een ontvangen voorschot mogelijk te­rug­be­ta­len.

Een advocaat en andere hulp

U mag zich laten bijstaan en op de zitting laten ver­te­gen­woor­di­gen door een advocaat (artikel 51c lid 2 en 3 Sv). Bij een seksueel misdrijf of een ge­welds­mis­drijf is die rechts­bij­stand kosteloos, ongeacht uw inkomen, als er vervolging is ingesteld en u in aanmerking komt voor een uitkering van het Schadefonds Ge­welds­mis­drij­ven (artikel 44 lid 4 Wet op de rechts­bij­stand). Slacht­of­fer­hulp Nederland wijst op de lijst met slacht­of­ferad­vo­ca­ten bij de Raad voor Rechts­bij­stand. Valt u er niet onder, dan kunt u mogelijk ge­sub­si­di­eerde rechts­bij­stand krijgen met een eigen bijdrage; lees gratis of betaalbare juridische hulp.

Heeft u ernstig letsel door een ge­welds­mis­drijf of een seksueel misdrijf, dan kunt u naast een schade­vergoeding van de dader een te­ge­moet­ko­ming vragen bij het Schadefonds Ge­welds­mis­drij­ven. Bij letsel door een verkeers­ongeval leest u meer bij letsel­schade in het verkeer.

Wie kan u helpen?

Begin hier

Slacht­of­fer­hulp Nederland

U wilt steun, hulp bij formulieren, het spreekrecht of een schade­vergoeding.

Gratis (Rijks­over­heid)

Juridisch Loket

U heeft een juridische vraag over uw schade of de strafzaak.

Gratis bij een laag inkomen en weinig spaargeld

Specialist strafrecht

U wilt bijstand bij het voegen, het spreekrecht of een beklag bij het gerechtshof.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding

Legal Holding is geen ad­vo­ca­ten­kan­toor en regelt geen pro deo. Een toevoeging vraagt een advocaat aan bij de Raad voor Rechts­bij­stand.