Wat is een misdrijf? Het verschil met een overtreding en de gevolgen

Aangehouden of opgeroepen voor verhoor?

Is er gevaar of nood: bel 112. Wordt u als verdachte verhoord, dan bent u niet verplicht te antwoorden (artikel 29 lid 2 Wetboek van Straf­vordering). U mag zich laten bijstaan door een advocaat en hem het verhoor laten bijwonen (artikel 28 en 28d). Bent u aangehouden voor een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en wilt u rechts­bij­stand, dan wijst de Raad voor Rechts­bij­stand een advocaat aan (artikel 28b lid 2).

Wat is een misdrijf?

Een misdrijf is een strafbaar feit dat de wet als misdrijf aanmerkt. Een feit is alleen strafbaar als een wettelijke straf­be­pa­ling dat vooraf zo bepaalde:

Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voor­af­ge­gane wettelijke straf­be­pa­ling.

Strafbare feiten zijn misdrijven of over­tre­din­gen. Volgens de Justitiële Informatie­dienst bepaalt de wet welke van de twee het is; in het algemeen zijn de ernstige strafbare feiten misdrijven en de overige over­tre­din­gen. In het Wetboek van Strafrecht staan de misdrijven in het Tweede Boek (artikel 92 tot en met 423) en de over­tre­din­gen in het Derde Boek (artikel 424 tot en met 479). Ook andere wetten bevatten strafbare feiten, zoals de We­gen­ver­keers­wet 1994, de Opiumwet, de Wet op de economische delicten en de Wet wapens en munitie (Justitiële Informatie­dienst). Zie voor het verkeer de verkeers­misdrijven.

Het verschil tussen een misdrijf en een overtreding

Misdrijf of overtreding: de verschillen

Onderwerp	Misdrijf	Overtreding
Plaats in het Wetboek van Strafrecht	Tweede Boek	Derde Boek
Rechter in eerste aanleg	In de regel de rechtbank (strafkamer of politie­rechter)	In de regel de kanton­rechter, met uit­zon­de­rin­gen (artikel 382 Sv)
Poging	Strafbaar, met een derde lager straf­maxi­mum (artikel 45), tenzij de wet het uitsluit	Artikel 45 noemt alleen poging tot misdrijf
Me­de­plich­tig­heid	Strafbaar (artikel 48)	Artikel 48 noemt alleen me­de­plich­tig­heid aan een misdrijf
Verjaring	6, 12 of 20 jaar, of geen verjaring (artikel 70)	3 jaar (artikel 70)
Geldboete als de wet geen boete noemt	Tot de derde categorie, € 11.000 (artikel 23 lid 5)	Tot de eerste categorie, € 550 (artikel 23 lid 5)
Strafblad	Komt erop, ook een sepot, op twee uit­zon­de­rin­gen na	Niet altijd, bij­voor­beeld niet bij alleen een straf­be­schik­king of boete onder 130 euro (met uit­zon­de­rin­gen)

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

De bedragen van de boe­te­ca­te­go­rieën gelden sinds 1 januari 2026 (artikel 23 lid 4 Sr). Volgens de Rechtspraak worden over­tre­din­gen in de regel in eerste aanleg door de kanton­rechter berecht en misdrijven door de afdeling strafrecht van de rechtbank. De kanton­rechter behandelt naast over­tre­din­gen ook stroperij (artikel 314 Sr) bij een verdachte van 18 jaar of ouder (artikel 382 Sv).

Voorbeelden van misdrijven met het straf­maxi­mum

De maximale straf staat in het artikel van het delict zelf. Een paar veel­voor­ko­mende misdrijven:

Veel­voor­ko­mende misdrijven en het straf­maxi­mum

Misdrijf	Artikel	Maximale straf
Eenvoudige belediging	266 lid 1 Sr	3 maanden ge­van­ge­nis­straf of geldboete tweede categorie
Vernieling	350 lid 1 Sr	2 jaar of geldboete vierde categorie
Mis­han­de­ling	300 lid 1 Sr	3 jaar of geldboete vierde categorie; met zwaar letsel 4 jaar, met de dood 6 jaar
Bedreiging met onder meer een misdrijf tegen het leven of zware mis­han­de­ling	285 lid 1 Sr	3 jaar of geldboete vijfde categorie
Diefstal	310 Sr	4 jaar of geldboete vierde categorie
Oplichting	326 lid 1 Sr	4 jaar of geldboete vijfde categorie
Doodslag	287 Sr	25 jaar of geldboete vijfde categorie
Moord	289 Sr	Levenslang of tijdelijk tot 30 jaar, of geldboete vijfde categorie

Een voorbeeld van een overtreding is verboden toegang: zich zonder recht bevinden op andermans grond waar de toegang zichtbaar is verboden. Daarop staat alleen een geldboete van de eerste categorie (artikel 461 Sr). Openbare dron­ken­schap en onverzekerd rijden zijn volgens de Justitiële Informatie­dienst ook over­tre­din­gen.

Poging, voor­be­rei­ding en deelneming

• Poging: poging tot misdrijf is strafbaar als het voornemen van de dader zich heeft geopenbaard door een begin van uitvoering. Het maximum van de hoofd­straf­fen gaat met een derde omlaag; bij levenslang wordt het hoogstens 20 jaar (artikel 45 Sr). Soms sluit de wet poging uit: poging tot eenvoudige mis­han­de­ling is niet strafbaar (artikel 300 lid 5).
• Voor­be­rei­ding: alleen bij misdrijven waarop 8 jaar ge­van­ge­nis­straf of meer staat, als de dader opzettelijk voorwerpen, stoffen, in­for­ma­tie­dra­gers, ruimten of ver­voer­mid­de­len voor dat misdrijf verwerft, maakt of voorhanden heeft. Het maximum gaat dan met de helft omlaag (artikel 46 Sr).
• Deelneming: als dader worden gestraft wie het feit plegen, doen plegen, medeplegen of opzettelijk uitlokken (artikel 47 Sr). Me­de­plich­tig aan een misdrijf is wie opzettelijk helpt of opzettelijk gelegenheid, middelen of in­lich­tin­gen geeft (artikel 48).

Wie zich verdedigt tegen een ogen­blik­ke­lijke, weder­rechtelijke aanranding, kan een beroep doen op noodweer (artikel 41 Sr).

Gevolgen van een misdrijf

• Strafblad. Een misdrijf komt op het strafblad. Volgens de Justitiële Informatie­dienst geldt dat ook als het OM de zaak seponeert of als de rechter vrijspreekt; alleen sepotcode 01 en 09 zijn uit­ge­zon­derd. Zie strafblad en sepot.
• Verjaring. Hoe zwaarder het straf­maxi­mum, hoe langer de termijn; bij 12 jaar of meer is er geen verjaring. Zie verjaring in het strafrecht.
• Afdoening zonder rechter. Voor een misdrijf waarop hoogstens zes jaar ge­van­ge­nis­straf staat, kan de officier van justitie een straf­be­schik­king opleggen (artikel 257a Sv).
• Straffen. De hoofd­straf­fen zijn ge­van­ge­nis­straf, hechtenis, taakstraf en geldboete (artikel 9 Sr). Lees meer over een taakstraf, een geldboete en de strafmaat.

Wie kan u helpen?

Nu nodig

Advocaat via de politie (piket)

U bent aangehouden en wordt verhoord.

Aangewezen via de Raad voor Rechts­bij­stand bij een feit met voorlopige hechtenis (artikel 28b Sv)

Juridisch Loket

U wilt weten of een feit een misdrijf is en wat dat voor u betekent.

Gratis bij een laag inkomen en weinig spaargeld

Specialist strafrecht

U wordt verdacht van een misdrijf of moet voor de rechter komen.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding

Legal Holding is geen ad­vo­ca­ten­kan­toor en verdedigt niemand. Wij regelen geen pro deo; een toevoeging voor een advocaat vraagt u aan via de Raad voor Rechts­bij­stand. Lees bij advocaat of jurist wanneer u een advocaat nodig heeft.