Strafmaat: hoe bepaalt de rechter de straf, en wat zijn de LOVS-oriëntatiepunten?

Aangehouden of opgeroepen voor verhoor?

Is er gevaar of nood: bel 112. Als verdachte bent u niet verplicht te antwoorden (artikel 29 lid 2 Sv). U mag zich laten bijstaan door een advocaat (artikel 28 lid 1 Sv), ook tijdens het po­li­tie­ver­hoor (artikel 28d Sv). Bent u aangehouden voor een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, dan wijst de raad voor rechts­bij­stand op uw verzoek een advocaat aan (artikel 28b lid 2 Sv); anders mag u contact opnemen met een advocaat die u zelf kiest (lid 3).

De grenzen van de wet

Volgens de LOVS-inleiding heeft de straf­rechter in Nederland een ruime beslissings­vrijheid: de wet volstaat met een straf­maxi­mum per delict en in bepaalde gevallen een verbod om alleen een taakstraf op te leggen (artikel 22b Sr). Wel gelden algemene on­der­gren­zen: een ge­van­ge­nis­straf is minstens een dag (artikel 10 lid 2 Sr), een geldboete minstens €3 (artikel 23 lid 2 Sr).

Welke straf staat op welk misdrijf? Enkele maxima uit de wet

Misdrijf	Maximale ge­van­ge­nis­straf	Of maximale geldboete
Eenvoudige mis­han­de­ling (artikel 300 lid 1)	3 jaar	Vierde categorie, €27.500
Diefstal (artikel 310)	4 jaar	Vierde categorie, €27.500
Oplichting (artikel 326 lid 1)	4 jaar	Vijfde categorie, €110.000
Doodslag (artikel 287)	25 jaar	Vijfde categorie, €110.000
Moord (artikel 289)	Levenslang of tijdelijk tot 30 jaar	Vijfde categorie, €110.000

Meer maxima staan op de pagina’s over de delicten, zoals diefstal, mis­han­de­ling, oplichting en moord en doodslag. Over de soorten straffen leest u bij voor­waar­de­lijke straf, taakstraf, geldboete en levenslang.

Wanneer het maximum hoger of lager is

Wettelijke verhoging en verlaging van het maximum

Situatie	Gevolg voor het maximum
Meerdere misdrijven tegelijk berecht (meerdaadse samenloop)	Eén straf, hoogstens het totaal van de maxima; een ge­van­ge­nis­straf of hechtenis niet meer dan de helft boven het hoogste maximum (artikel 57 lid 1 en 2)
Herhaling binnen vijf jaar na een on­her­roe­pe­lijke ver­oor­de­ling tot ge­van­ge­nis­straf voor een soortgelijk misdrijf	Tijdelijke ge­van­ge­nis­straf of hechtenis kan met een derde omhoog (artikel 43a)
Ambtenaar die een bijzondere ambtsplicht schendt	Straf, behalve de geldboete, kan met een derde omhoog (artikel 44)
Poging	Maximum een derde lager; bij levenslang hoogstens 20 jaar (artikel 45)
Me­de­plich­tig­heid	Maximum een derde lager; bij levenslang hoogstens 20 jaar (artikel 49)
Voor­be­rei­ding (alleen bij misdrijven met acht jaar of meer)	Maximum de helft lager; bij levenslang hoogstens 15 jaar (artikel 46)

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Hoe de rechter de straf bepaalt

1. Stap 1De rechter kiest een vertrekpuntVolgens de LOVS-inleiding stelt de rechter eerst op grond van de ernst van het feit vast welke straf als vertrekpunt geldt, gebaseerd op straffen in ver­ge­lijk­bare zaken. Is er een oriën­ta­tie­punt, dan is dat in de regel het vertrekpunt.
2. Stap 2Hij weegt de om­stan­dig­he­denZwaarder of lichter door om­stan­dig­he­den van het feit, het slachtoffer en de verdachte, en door het strafdoel dat voorop staat: vergelding, af­schrik­king of het voorkomen van herhaling. Bij een geldboete telt ook de draagkracht (artikel 24 Sr).
3. Stap 3Hij toetst of de straf evenredig isVolgens de LOVS-inleiding controleert de rechter of de straf niet zwaarder is dan strikt nodig en redelijk, en let hij op de eis van het OM en op wat de verdediging aanvoert. On­rechtmatig optreden van de overheid of een te lange procedure kan nog tot matiging leiden.

Om­stan­dig­he­den die volgens de LOVS-oriëntatiepunten vaak zwaarder wegen (de lijst is niet uitputtend):

• sa­men­wer­king met anderen, een leidende rol of veel planning;
• een lange duur, hoge frequentie of meerdere slacht­of­fers;
• ernstig geweld of misbruik van een kwetsbaar slachtoffer of een ver­trou­wens­po­si­tie;
• aan­zien­lijke invloed van alcohol of drugs;
• dis­cri­mi­ne­rende motieven;
• een pro­ce­shou­ding waaruit blijkt dat de verdachte de ernst niet inziet of geen ver­ant­woor­de­lijk­heid neemt.

Om­stan­dig­he­den die volgens de LOVS-oriëntatiepunten vaak lichter wegen:

• een gering aandeel of een korte duur;
• provocatie door het slachtoffer;
• schade vergoed, of geholpen de gevolgen te herstellen;
• verminderde toe­re­ke­nings­vatbaarheid;
• goede voor­uit­zich­ten op re­so­ci­ali­sa­tie, of een onderbouwde positieve wending;
• een straf die de verdachte of zijn gezin ongewoon zwaar zou treffen;
• het feit volledig erkennen of meewerken aan de opheldering.

De LOVS-oriëntatiepunten

Het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS), waarin alle afdelingen strafrecht van de rechtbanken en ge­rechtshoven zijn verenigd, stelt oriën­ta­tie­pun­ten vast voor veel­voor­ko­mende delicten. De versie op rechtspraak.nl is bijgewerkt in juli 2026. Volgens het document:

• zijn de oriën­ta­tie­pun­ten geen harde normen maar ver­trek­pun­ten voor de strafsoort en de strafmaat; ze binden de rechter in een concrete zaak niet, maar het is de bedoeling dat hij ze bij zijn oordeel betrekt;
• zijn ze gebaseerd op eerdere be­slis­sin­gen van rechters en worden ze periodiek geëvalueerd;
• bestaan er algemene oriën­ta­tie­pun­ten voor meerdaadse samenloop, recidive, deelneming, poging en voor­be­rei­ding, en daarnaast punten per delict, zoals win­kel­dief­stal, mis­han­de­ling, bedreiging, rijden onder invloed en drugs- en wa­pen­de­lic­ten;
• gelden voor jongeren aparte oriën­ta­tie­pun­ten, waarbij het belang van de jongere voorop staat;
• staan er ook afspraken in, zoals de vervangende hechtenis bij een taakstraf of geldboete en de aftrek van voorarrest.

Wijkt de rechter op grond van bijzondere om­stan­dig­he­den af van een oriën­ta­tie­punt, dan is het volgens het LOVS belangrijk dat hij daar in de straf­mo­ti­ve­ring aandacht aan besteedt. Legal Holding geeft geen straf­voor­spel­ling voor uw zaak: elke zaak is anders, en een oriën­ta­tie­punt is alleen een vertrekpunt.

De richtlijnen van het Openbaar Ministerie

Wat de officier van justitie eist, volgt uit de richtlijnen voor straf­vordering. Volgens het OM zijn dat aan­wij­zin­gen van het College van procureurs-generaal over de sanc­tie­toe­pas­sing en het transactie- en re­kwi­reer­be­leid (artikel 130 lid 6 Wet op de rech­ter­lijke organisatie). Ze gelden algemeen, burgers kunnen er rechten aan ontlenen, en ze worden ge­pu­bli­ceerd in de Staats­cou­rant en op om.nl. Ze binden het OM, niet de rechter. Een richtlijn per delict vindt u op om.nl.

De motivering in het vonnis

Het vonnis geeft in het bijzonder de redenen op, die de straf hebben bepaald of tot de maatregel hebben geleid.

Legt de rechter een vrijheids­straf of vrijheids­benemende maatregel op, dan geeft het vonnis ook de redenen voor de keuze van die strafsoort en zo veel mogelijk de om­stan­dig­he­den waarop bij de duur is gelet (artikel 359 lid 6 Sv). Deze motiverings­plicht geldt op straffe van nietigheid (artikel 359 lid 8 Sv).

Termijn: veertien dagen voor hoger beroep tegen de straf

Vindt u de straf te hoog, dan kunt u als verdachte die niet volledig is vrij­ge­spro­ken hoger beroep instellen tegen een vonnis over een misdrijf (artikel 404 lid 1 Wetboek van Straf­vordering). Dat moet binnen veertien dagen na de eind­uitspraak als u op de zitting was, de dagvaarding in persoon kreeg of op een andere manier vooraf van de zittings­datum wist (artikel 408 lid 1 Sv); anders binnen veertien dagen nadat blijkt dat de uitspraak u bekend is (lid 2). U legt een verklaring af op de griffie van het gerecht dat het vonnis wees (artikel 449 lid 1 Sv). Ook de officier van justitie kan in hoger beroep gaan (artikel 404 lid 1 Sv). Lees hoger beroep in een strafzaak.

Wie kan u helpen?

Nu nodig

Een advocaat via de politie

U bent aangehouden en wordt verhoord.

Op uw verzoek aangewezen bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 28b lid 2 Sv)

Juridisch Loket

U heeft een dagvaarding gekregen en wilt weten wat u kunt verwachten.

Gratis bij een laag inkomen en weinig spaargeld

Straf­recht­advocaat

U moet voor de rechter komen of wilt in hoger beroep tegen de straf.

Afhankelijk van de zaak; volgens de Raad voor Rechts­bij­stand betaalt de overheid soms mee

Specialist strafrecht

U wilt uw situatie straks laten beoordelen.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding

Legal Holding is geen ad­vo­ca­ten­kan­toor en regelt geen pro deo. Een toevoeging loopt via de Raad voor Rechts­bij­stand; zie hulp.