Voor­waar­de­lijke straf: wat betekent het en wanneer moet u de straf alsnog ondergaan?

Aangehouden of opgeroepen voor verhoor?

Is er gevaar of nood: bel 112. Als verdachte bent u niet verplicht te antwoorden (artikel 29 lid 2 Sv). U mag zich laten bijstaan door een advocaat (artikel 28 lid 1 Sv), ook vóór en tijdens het po­li­tie­ver­hoor (artikel 28c en 28d Sv). Bent u aangehouden voor een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, dan wijst de raad voor rechts­bij­stand op uw verzoek een advocaat aan (artikel 28b lid 2 Sv). Bent u aangehouden omdat u een voorwaarde zou hebben geschonden, dan dient de officier van justitie direct een vordering in en beslist de rechter-commissaris binnen drie dagen daarna over voorlopige ten­uit­voer­leg­ging (artikel 6:6:20 lid 2 en 3 Sv).

Voor­waar­de­lijk of on­voor­waar­de­lijk: het verschil

• On­voor­waar­de­lijk: de straf wordt uitgevoerd. Een on­voor­waar­de­lijke ge­van­ge­nis­straf zit u uit, een on­voor­waar­de­lijke taakstraf voert u uit, een on­voor­waar­de­lijke geldboete betaalt u.
• Voor­waar­de­lijk: de rechter bepaalt dat de straf, of een deel ervan, niet wordt uitgevoerd, op voorwaarde dat u zich tijdens een proeftijd aan de voorwaarden houdt (artikel 14a en 14b Sr). Houdt u zich daaraan, dan hoeft u dat deel nooit te ondergaan.
• Deels voor­waar­de­lijk: vaak combineert de rechter beide. Bij­voor­beeld een ge­van­ge­nis­straf waarvan een deel on­voor­waar­de­lijk is en een deel voor­waar­de­lijk, met bijzondere voorwaarden zoals re­clas­se­rings­toezicht.

Een voor­waar­de­lijke straf is iets anders dan voor­waar­de­lijke in­vrij­heid­stel­ling: daarbij komt een ge­de­ti­neerde onder voorwaarden eerder vrij uit een on­voor­waar­de­lijke ge­van­ge­nis­straf (artikel 6:2:10 Sv).

In geval van ver­oor­de­ling tot ge­van­ge­nis­straf van ten hoogste twee jaren, tot hechtenis, vervangende hechtenis daaronder niet begrepen, tot taakstraf of tot geldboete, kan de rechter bepalen dat de straf of een gedeelte daarvan niet zal worden ten­uit­voer­ge­legd.

Welke straffen kunnen voor­waar­de­lijk?

Voor­waar­de­lijk opleggen per straf

Straf	Voor­waar­de­lijk mogelijk?
Ge­van­ge­nis­straf van hoogstens 2 jaar	Ja, geheel of ge­deel­te­lijk (lid 1)
Ge­van­ge­nis­straf van meer dan 2 en hoogstens 4 jaar	Alleen een deel, tot hoogstens 2 jaar (lid 2)
Ge­van­ge­nis­straf van meer dan 4 jaar	Nee
Hechtenis (niet de vervangende hechtenis)	Ja, geheel of ge­deel­te­lijk (lid 1)
Taakstraf	Ja, geheel of ge­deel­te­lijk (lid 1)
Geldboete	Ja, geheel of ge­deel­te­lijk (lid 1)
Bijkomende straf, zoals een rij­ont­zeg­ging	Ja, geheel of ge­deel­te­lijk (lid 3)

Voorbeeld

U krijgt 6 maanden ge­van­ge­nis­straf, waarvan 4 maanden voor­waar­de­lijk met een proeftijd van 2 jaar. U zat al 20 dagen in voorarrest.

Opgelegde ge­van­ge­nis­straf (een maand is 30 dagen)

180 dagen

Voor­waar­de­lijk deel

120 dagen

On­voor­waar­de­lijk deel

60 dagen

Aftrek voorarrest

20 dagen

Nog uit te zitten

40 dagen

Re­ken­voor­beeld op basis van artikel 14a, 27 en 88 Wetboek van Strafrecht, ge­con­tro­leerd 31-10-2026. Het voor­waar­de­lijke deel van 120 dagen kan alsnog worden uitgevoerd als u in de proeftijd een voorwaarde schendt.

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

De proeftijd

De rechter die een straf (deels) voor­waar­de­lijk oplegt, stelt een proeftijd vast (artikel 14b lid 1 Sr).

• Duur: hoogstens drie jaar. De proeftijd kan tot tien jaar zijn als er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat u opnieuw een misdrijf pleegt dat gericht is tegen of gevaar veroorzaakt voor de on­aan­tast­baar­heid van het lichaam van een ander (artikel 14b lid 2 Sr).
• Begin: op de dag dat het vonnis on­her­roe­pe­lijk is, of op de dag van de uitspraak als de rechter dadelijke uit­voer­baar­heid beveelt (artikel 6:1:18 lid 1 Sv).
• Stilstand: zolang u rechtens van uw vrijheid bent beroofd, bij­voor­beeld omdat u een andere straf uitzit, loopt de proeftijd niet (artikel 6:1:18 lid 3 Sv).
• Aanpassen: de rechter kan de proeftijd verkorten of verlengen, tot hoogstens het wettelijke maximum (artikel 6:6:19 Sv).

De voorwaarden

De algemene voorwaarde geldt altijd: u maakt zich vóór het einde van de proeftijd niet schuldig aan een strafbaar feit (artikel 14c lid 1 Sr).

Bijzondere voorwaarden kan de rechter daarnaast stellen voor de hele proeftijd of een deel ervan (artikel 14c lid 2 Sr). De wet noemt onder meer:

• het geheel of ge­deel­te­lijk vergoeden of herstellen van de schade;
• het storten van een waarborgsom of van een bedrag in het Schadefonds Ge­welds­mis­drij­ven of aan een slacht­of­fer­or­ga­ni­sa­tie;
• een con­tact­ver­bod met bepaalde personen of in­stel­lin­gen, of een lo­ca­tie­ver­bod;
• een ver­plich­ting om op bepaalde tijden op een bepaalde plek te zijn, of zich te melden bij een instantie;
• een verbod op alcohol of drugs, met medewerking aan bloed- of uri­ne­on­der­zoek;
• opname in een zorg­in­stel­ling, een behandeling, begeleid wonen of maat­schap­pe­lijke opvang;
• deelname aan een ge­drags­in­ter­ven­tie;
• andere voorwaarden over uw gedrag.

Stelt de rechter een bijzondere voorwaarde, dan gelden van rechtswege ook de voorwaarden dat u meewerkt aan het vaststellen van uw identiteit en aan het re­clas­se­rings­toezicht, waaronder huis­be­zoe­ken en melden bij de re­clas­se­ring zo vaak als die dat nodig vindt (artikel 14c lid 3 Sr). Aan een bijzondere voorwaarde kan elek­tro­nisch toezicht worden verbonden, zoals een enkelband (artikel 14c lid 4 Sr). De rechter kan de re­clas­se­ring opdracht geven toezicht te houden en u te begeleiden (lid 6).

Is er ernstig gevaar voor een nieuw ge­welds­mis­drijf, dan kan de rechter bevelen dat de voorwaarden en het toezicht meteen gelden, ook als u in hoger beroep gaat (artikel 14e Sr).

Wat gebeurt er als u een voorwaarde schendt?

1. Stap 1De schending wordt gemeld aan het OMHet openbaar ministerie houdt toezicht op de naleving van de voorwaarden. Bij ernstige redenen voor het vermoeden dat u een voorwaarde niet naleeft, kan het OM uw aanhouding bevelen als aannemelijk is dat de rechter vrijheids­beneming zal bevelen (artikel 6:3:15 Sv).
2. Stap 2De officier van justitie dient een vordering inDat kan als u een voorwaarde niet naleeft en niet met een waar­schu­wing kan worden volstaan (artikel 6:6:21 lid 3 Sv). Bij spoed kan de rechter-commissaris de straf voorlopig laten uitvoeren (artikel 6:6:20 Sv).
3. Stap 3De rechter beslist over de ten­uit­voer­leg­gingHij kan de voor­waar­de­lijke straf geheel of deels laten uitvoeren, met of zonder aanpassing van de voorwaarden, of in plaats van een vrijheids­straf een taakstraf opleggen (artikel 6:6:21 lid 1 en 2 Sv). Ook de rechter kan volstaan met een aanpassing van de proeftijd of de voorwaarden (artikel 6:6:19 Sv).

Werd u voor de beslissing al vast­ge­hou­den, dan gaat die tijd af van de straf die alsnog wordt uitgevoerd (artikel 6:6:21 lid 7 Sv). Tegen de beslissing kunt u beroep instellen als die deel uitmaakt van een uitspraak over een ander strafbaar feit (artikel 6:6:22 lid 1 Sv).

On­voor­waar­de­lijke straf: wat er dan gebeurt

• Ge­van­ge­nis­straf: de tijd die u al in verzekering of voorlopige hechtenis zat, gaat er helemaal af (artikel 27 lid 1 Sr). Bij een on­voor­waar­de­lijke straf van meer dan een jaar kan het OM voor­waar­de­lijke in­vrij­heid­stel­ling verlenen, voor hoogstens twee jaar (artikel 6:2:10 lid 1 Sv), maar niet als een deel van de straf voor­waar­de­lijk is (lid 2 onder a).
• Taakstraf: u moet de uren verrichten; doet u dat niet, dan volgt vervangende hechtenis. Zie taakstraf.
• Geldboete: u betaalt aan het CJIB; betaalt u niet, dan volgen verhogingen en uit­ein­de­lijk vervangende hechtenis. Zie geldboete.

Hoe de rechter de verhouding tussen voor­waar­de­lijk en on­voor­waar­de­lijk kiest, leest u bij strafmaat.

Termijn: veertien dagen voor hoger beroep tegen het vonnis

Bent u het niet eens met de straf, dan stelt u hoger beroep in binnen veertien dagen na de eind­uitspraak, als u op de zitting was, de dagvaarding aan u in persoon is uitgereikt of u op een andere manier vooraf van de zittings­datum wist (artikel 408 lid 1 Wetboek van Straf­vordering). Wist u niet van de zitting, dan loopt de termijn van veertien dagen vanaf het moment dat blijkt dat de uitspraak u bekend is (artikel 408 lid 2). U legt daarvoor een verklaring af op de griffie van het gerecht dat het vonnis wees, zelf of via een gemachtigde advocaat (artikel 449 lid 1 en 450 lid 1 Sv). Zolang hoger beroep openstaat, wordt het vonnis in de regel niet uitgevoerd en begint de proeftijd niet (artikel 6:1:16 en 6:1:18 Sv), tenzij de rechter dadelijke uit­voer­baar­heid heeft bevolen. Lees hoger beroep in een strafzaak.

Wie kan u helpen?

Nu nodig

Een advocaat via de politie

U bent aangehouden en wordt verhoord.

Op uw verzoek aangewezen bij een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 28b lid 2 Sv)

Uw re­clas­se­rings­werker

U heeft vragen over uw bijzondere voorwaarden of het toezicht.

Geen kosten voor uw vraag

Juridisch Loket

U wilt weten wat een vonnis of een vordering tot ten­uit­voer­leg­ging voor u betekent.

Gratis bij een laag inkomen en weinig spaargeld

Straf­recht­advocaat

U wilt in hoger beroep of de officier vraagt om ten­uit­voer­leg­ging.

Afhankelijk van de zaak; volgens de Raad voor Rechts­bij­stand betaalt de overheid soms mee

Specialist strafrecht

U wilt uw situatie straks laten beoordelen.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding

Legal Holding is geen ad­vo­ca­ten­kan­toor en regelt geen pro deo. Een toevoeging (ge­sub­si­di­eerde rechts­bij­stand) loopt via de Raad voor Rechts­bij­stand; zie hulp.