Welke rechten heeft u als verdachte van een strafbaar feit?

Aangehouden of opgeroepen voor verhoor?

Is er gevaar of nood: bel 112. Als verdachte mag u vóór en tijdens het po­li­tie­ver­hoor een advocaat raadplegen (artikel 28, 28c en 28d Wetboek van Straf­vordering). Bent u aangehouden voor een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en wilt u een advocaat, dan wijst de Raad voor Rechts­bij­stand er een aan (artikel 28b lid 2). U bent niet verplicht te antwoorden (artikel 29 lid 2). Zit u nu vast, vraag dan de politie om de piket­advocaat.

Wanneer bent u verdachte?

De wet bepaalt wie verdachte is. Dat is niet hetzelfde als dader: volgens de Rechtspraak bent u onschuldig tot de straf­rechter u schuldig verklaart of de officier van justitie dat doet met een straf­be­schik­king.

Als verdachte wordt vóórdat de vervolging is aangevangen, aangemerkt degene te wiens aanzien uit feiten of om­stan­dig­he­den een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit.

Na het begin van de vervolging is verdachte degene tegen wie de vervolging is gericht (artikel 27 lid 2). De rechten van een verdachte gelden ook voor een ambtenaar naar wiens ge­weld­ge­bruik een fei­ten­on­der­zoek loopt (artikel 27 lid 3).

Uw rechten in één overzicht

Rechten van een verdachte en waar ze staan

Recht	Wat het inhoudt	Artikel Sv
Weten waarvan u wordt verdacht	Bij staan­de­hou­ding of aanhouding, anders uiterlijk vóór het eerste verhoor	27c lid 1
Uw rechten op schrift	Na aanhouding, vóór het eerste verhoor, in een taal die u begrijpt	27c lid 3 en 4
Zwijgrecht	U hoeft niet te antwoorden; dat wordt u vóór het verhoor gezegd	29 lid 2
Verklaring in vrijheid	De verhoorder mag geen druk uitoefenen om een verklaring te krijgen	29 lid 1
Advocaat	Een gekozen of aangewezen advocaat; vóór het verhoor tot een half uur overleg na aanhouding; bij het verhoor op uw verzoek	28, 28b, 28c en 28d
Tolk	Bij het verhoor en voor contact met uw advocaat als u onvoldoende Nederlands spreekt	27 lid 4, 28 lid 5 en 29b
Iemand laten inlichten	Een familielid of andere persoon, en het consulaat bij een andere na­ti­ona­li­teit	27e
Het verslag lezen	Opmerkingen maken over het proces-verbaal van uw verhoor; u tekent als u instemt	29a lid 3
Inzage in het dossier	Vanaf het eerste verhoor na aanhouding; alle stukken na de dagvaarding of straf­be­schik­king	30 tot en met 34
Vertaling van stukken	Op schrif­te­lijk verzoek de stukken die u nodig heeft voor uw verdediging	32a

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Het zwijgrecht

De verdachte is niet tot antwoorden verplicht. Voor de aanvang van het verhoor wordt de verdachte medegedeeld dat hij niet tot antwoorden is verplicht.

Het zwijgrecht geldt bij de politie, bij de rechter-commissaris en op de zitting: ook daar zegt de voorzitter u dat u niet hoeft te antwoorden (artikel 273 lid 2 Sv). U mag op sommige vragen antwoorden en op andere niet. Of zwijgen in uw zaak verstandig is, hangt af van het dossier; bespreek dat vooraf met een advocaat. Een plicht blijft wel: u moet meewerken aan het vaststellen van uw identiteit (artikel 27a Sv).

Het recht op een advocaat

U mag zich altijd laten bijstaan door een advocaat (artikel 28 lid 1 Sv) en die op elk moment zelf kiezen (artikel 38). Hoe dat bij de politie gaat, hangt af van de verdenking:

• Kwetsbare verdachte of misdrijf met twaalf jaar of meer. De hulp­of­fi­cier van justitie meldt uw aanhouding meteen aan de Raad voor Rechts­bij­stand, die een advocaat aanwijst (artikel 28b lid 1).
• Feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Wilt u een advocaat, dan wijst de Raad er een aan (artikel 28b lid 2). Een voorbeeld dat de Rijks­over­heid noemt is inbraak.
• Feit waarvoor geen voorlopige hechtenis is toegelaten. U mag zelf contact opnemen met een advocaat naar keuze (artikel 28b lid 3).
• Uitgenodigd voor verhoor. U kunt zelf een advocaat inschakelen; die mag ook bij het verhoor zijn (artikel 28d lid 1).

Na de melding of het contact heeft de advocaat twee uur om er te zijn (artikel 28b lid 4). Wordt u in verzekering gesteld en had u nog geen advocaat, dan wijst de Raad er een aan (artikel 39 lid 1). Bij bewaring of ge­van­gen­ne­ming gebeurt dat ook (artikel 40 lid 1). Meer over de tijden leest u bij in­ver­ze­ke­ring­stel­ling.

Op verzoek van de aangehouden verdachte en de verdachte die is uitgenodigd om op een plaats van verhoor te verschijnen om te worden verhoord, kan de raadsman het verhoor bijwonen en daaraan deelnemen.

Wie betaalt de advocaat?

Volgens het in­for­ma­tie­blad van de Rijks­over­heid (januari 2025):

• bij een zeer ernstig feit met twaalf jaar of meer, of als u kwetsbaar bent, wordt standaard een advocaat in­ge­scha­keld en kost dat u niets;
• bij een ernstig feit waarvoor u ook vóór uw proces kunt worden vastgezet, kost de advocaat vóór en tijdens het verhoor u niets;
• bij een minder ernstig feit betaalt u het gesprek en de bijstand zelf;
• schakelt u na een uitnodiging zelf een advocaat in, dan zijn de kosten voor uw rekening;
• staat uw eigen advocaat niet in­ge­schre­ven bij de Raad voor Rechts­bij­stand, dan betaalt u ook zelf.

De wet zegt het zo: een advocaat die de Raad voor Rechts­bij­stand op grond van het Wetboek van Straf­vordering aanwijst, is kosteloos, behalve bij het verhoor van een verdachte van een feit waarvoor geen voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 43 lid 1 Wet op de rechts­bij­stand). Wordt u on­her­roe­pe­lijk veroordeeld en is uw inkomen of vermogen hoger dan de grenzen van die wet, dan kan de Raad de vergoeding van een aangewezen advocaat bij u te­rug­vor­de­ren (artikel 43 lid 3). De Raad voor Rechts­bij­stand noemt als geval zonder eigen bijdrage dat u bent aangehouden voor een ernstig strafbaar feit en na melding door de politie een (piket)advocaat kreeg; daar gelden volgens de Raad aanvullende voorwaarden. Wij regelen geen pro deo: een toevoeging gaat via uw advocaat en de Raad voor Rechts­bij­stand. Lees wanneer u een straf­recht­advocaat nodig heeft.

Andere rechten bij aanhouding

• Tolk. Spreekt of verstaat u onvoldoende Nederlands, dan wordt bij elk verhoor een tolk ingeroepen (artikel 29b lid 1). Volgens de Rijks­over­heid kost dat u niets.
• Iemand laten weten dat u vastzit. Op uw verzoek laat de hulp­of­fi­cier ten minste één persoon die u noemt weten dat u vastzit, en het consulaat als u een andere na­ti­ona­li­teit heeft. Uitstel mag alleen bij een dringende noodzaak (artikel 27e).
• Medische zorg. De Rijks­over­heid raadt aan het de politie te zeggen als u zich ziek voelt, een dokter wilt of medicijnen nodig heeft.
• Weten hoe lang. De schrif­te­lijke rechten noemen ook binnen welke termijn u voor de rechter-commissaris wordt gebracht en hoe u om opheffing of schorsing van voorlopige hechtenis vraagt (artikel 27c lid 3 onder e en f).

Inzage in het dossier

De officier van justitie geeft u op verzoek inzage in de pro­ces­stuk­ken, in elk geval vanaf het eerste verhoor na uw aanhouding (artikel 30 lid 1 Sv). In het belang van het onderzoek kan hij stukken ach­ter­hou­den; dat hoort u dan schrif­te­lijk (artikel 30 lid 3 en 4). De verslagen van uw eigen verhoren mogen u nooit worden onthouden (artikel 31 onder a). U kunt afschriften krijgen (artikel 32) en vragen om stukken die u van belang vindt bij het dossier te voegen (artikel 34). Zodra de dagvaarding is betekend of een straf­be­schik­king is uit­ge­vaar­digd, mag u alle pro­ces­stuk­ken zien (artikel 33).

Termijn: bezwaar als stukken worden ach­ter­ge­hou­den

Krijgt u schrif­te­lijk te horen dat de stukken niet volledig zijn, dan kunt u binnen veertien dagen na de dagtekening van die mededeling een be­zwaar­schrift indienen bij de rechter-commissaris, en daarna telkens na dertig dagen opnieuw (artikel 30 lid 4 Sv). Dezelfde termijn van veertien dagen geldt als u van bepaalde stukken geen afschrift krijgt (artikel 32 lid 4) of als uw verzoek om vertaling wordt afgewezen (artikel 32a lid 3).

Wat moet u wel?

Rechten gaan samen met een paar plichten:

• U werkt mee aan het vaststellen van uw identiteit: naam, geboorte­datum, adres en een identiteits­bewijs (artikel 27a Sv).
• Bij verdenking van bepaalde misdrijven kan de politie maatregelen bevelen, zoals foto’s, afdrukken of een con­fron­ta­tie (artikel 61a Sv), en bij ernstige bezwaren een onderzoek aan lichaam of kleding (artikel 56 Sv).
• Zit u in voorlopige hechtenis, dan bent u bij sommige ernstige misdrijven verplicht naar de in­hou­de­lijke zitting te komen (artikel 258a Sv). Zie dagvaarding in een strafzaak.

Rechten op de zitting

Volgens de Rechtspraak mag u op de zitting vragen van de rechter on­be­ant­woord laten en krijgt u aan het eind het laatste woord. Hoe de zitting bij één rechter verloopt, leest u bij de politie­rechter. Eindigt de zaak zonder straf of maatregel, dan kunt u binnen drie maanden na het einde van de zaak een vergoeding vragen voor de tijd dat u vastzat (artikel 533 lid 1 en 3 Sv); zie voorlopige hechtenis.

Wie kan u helpen?

Nu nodig

Piket­advocaat via de politie

U bent aangehouden of zit vast en wilt nu een advocaat spreken.

Aangewezen advocaat kosteloos, met uit­zon­de­rin­gen (artikel 43 Wrb)

Juridisch Loket

U heeft een uitnodiging, dagvaarding of straf­be­schik­king en wilt weten wat uw rechten zijn.

Gratis bij een laag inkomen en weinig spaargeld

Specialist strafrecht

U wilt een eigen advocaat voor het verhoor of de strafzaak.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding

Legal Holding is geen ad­vo­ca­ten­kan­toor en verdedigt niemand. Wat wij wel bieden, leest u bij hulp bij een strafzaak.