Huiselijk geweld in het strafrecht: delicten, straffen en verboden

Nu in gevaar, aangehouden of opgeroepen voor verhoor?

Is er gevaar of nood: bel 112. Wilt u advies of zich zorgen maken over iemand, dan kunt u terecht bij Veilig Thuis, het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kin­der­mis­han­de­ling; volgens het OM ook als u pleger of getuige bent. Bent u verdachte, dan bent u niet verplicht te antwoorden (artikel 29 lid 2 Sv) en mag u zich laten bijstaan door een advocaat (artikel 28 lid 1 Sv). Bent u aangehouden voor een feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, dan wijst de raad voor rechts­bij­stand op uw verzoek een advocaat aan (artikel 28b lid 2 Sv).

Wat is huiselijk geweld in het strafrecht?

Het Openbaar Ministerie omschrijft huiselijk geweld als geweld dat wordt gepleegd door iemand uit de huiselijke kring van het slachtoffer: partners, ex-partners, gezinsleden, fa­mi­lie­le­den en huis­vrien­den. Het kan gaan om lichamelijk, seksueel en psychisch geweld. Het woord zegt iets over de relatie tussen pleger en slachtoffer, niet over één bepaald strafbaar feit.

Het Wetboek van Strafrecht heeft daarom geen apart artikel “huiselijk geweld”. De politie en het OM gebruiken de gewone delicten, en de wet geeft bij mis­han­de­ling binnen het gezin een straf­ver­zwa­ring. Daarnaast bestaat een bestuurs­rechtelijk middel: het tijdelijk huisverbod van de bur­ge­mees­ter.

Welke delicten spelen bij huiselijk geweld?

Huiselijk geweld: veel­voor­ko­mende delicten en maximale straffen

Delict	Artikel	Maximale ge­van­ge­nis­straf	Verhoging huiselijke kring (artikel 304)
Mis­han­de­ling	300 lid 1 Sr	3 jaar of geldboete vierde categorie (€27.500); met zwaar letsel 4 jaar, met de dood 6 jaar	Kan met een derde omhoog, bij­voor­beeld van 3 naar 4 jaar
Mis­han­de­ling met voor­be­dach­ten rade	301 Sr	4 jaar; met zwaar letsel 6 jaar, met de dood 9 jaar	Kan met een derde omhoog
Zware mis­han­de­ling (opzettelijk zwaar lichamelijk letsel toebrengen)	302 Sr	8 jaar; met de dood 10 jaar	Kan met een derde omhoog
Bedreiging, onder meer met een misdrijf tegen het leven of met zware mis­han­de­ling	285 lid 1 Sr	3 jaar of geldboete vijfde categorie; schrif­te­lijk en onder een voorwaarde 4 jaar	Nee, artikel 304 geldt niet
Belaging (stalking)	285b Sr	3 jaar of geldboete vierde categorie; alleen vervolging na een klacht van het slachtoffer	Nee
Dwang: iemand met geweld of bedreiging dwingen iets te doen of te laten	284 lid 1 Sr	2 jaar of geldboete vierde categorie	Nee
Vrijheids­beroving, bij­voor­beeld iemand opsluiten	282 Sr	8 jaar; met zwaar letsel 9 jaar, met de dood 12 jaar	Nee
Op­zet­ver­krach­ting	243 Sr	9 jaar; met dwang, geweld of bedreiging 12 jaar	Nee
Vernieling van spullen van een ander	350 lid 1 Sr	2 jaar of geldboete vierde categorie	Nee
Een huisverbod overtreden	11 Wet tijdelijk huisverbod	2 jaar of geldboete vierde categorie	Nee
Een ge­drags­aan­wij­zing van de officier overtreden	184a Sr	1 jaar of geldboete derde categorie (€11.000)	Nee

Lees meer over mis­han­de­ling, bedreiging, stalking en vernieling. De bedragen van de geld­boe­te­ca­te­go­rieën gelden sinds 1 januari 2026 (artikel 23 lid 4 Sr).

Straf­ver­zwa­ring: artikel 304 Sr

De in de artikelen 300-303 bepaalde ge­van­ge­nis­straf­fen kunnen met een derde worden verhoogd: 1°. ten aanzien van de schuldige die het misdrijf begaat tegen zijn moeder, zijn vader tot wie hij in familie­rechtelijke betrekking staat, zijn echtgenoot, zijn levensgezel, zijn kind, een kind over wie hij het gezag uitoefent of een kind dat hij verzorgt of opvoedt als behorend tot zijn gezin of een aan zijn zorg, opleiding of waak­zaam­heid toe­ver­trouwde min­der­ja­rige;

Let op drie punten:

• Alleen bij mis­han­de­ling. De verhoging geldt voor de artikelen 300 tot en met 303. Bij bedreiging of belaging geldt zij niet.
• Alleen de genoemde personen. Een ex-partner staat niet in de opsomming; een kind dat de dader verzorgt of opvoedt als behorend tot zijn gezin wel. Ook stel­sel­ma­tige mis­han­de­ling van een min­der­ja­rige kan tot verhoging leiden (lid 1 onder 2°).
• “Kunnen”. De verhoging is een mo­ge­lijk­heid voor de rechter, geen plicht.

Voorbeeld

Fictief: tijdens een ruzie slaat een man zijn echtgenote, die daardoor een blauwe plek oploopt. De politie komt ter plaatse. De bur­ge­mees­ter legt de man een huisverbod op en de officier van justitie vervolgt hem voor mis­han­de­ling.

Maximum voor mis­han­de­ling

3 jaar (artikel 300 lid 1 Sr)

Verhoging met een derde, want het slachtoffer is zijn echtgenote

+ 1 jaar (artikel 304 lid 1 onder 1° Sr)

Huisverbod naast de strafzaak

10 dagen, verlengbaar tot 4 weken

Hoogst mogelijke ge­van­ge­nis­straf

4 jaar

De OM-richtlijn voor huiselijk geweld gaat uit van dagvaarden en vraagt waar mogelijk een voor­waar­de­lijke straf met bijzondere voorwaarden, zoals toezicht van de re­clas­se­ring en een con­tact­ver­bod. Een geldboete of een kale werkstraf wil het OM in beginsel vermijden. De rechter beslist.

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Vervolging: aangifte en de aanpak van het OM

Volgens de Rijks­over­heid geven politie en OM prioriteit aan huiselijk geweld en verzamelen zij zo veel mogelijk bewijs, zodat ook zonder aangifte kan worden vervolgd. Het OM schrijft dat het bewijsbare zaken van huiselijk geweld in beginsel vervolgt. Een uit­zon­de­ring is belaging: daarvoor is een klacht nodig van degene tegen wie het misdrijf is begaan (artikel 285b lid 2 Sr).

Volgens de OM-richtlijn voor huiselijk geweld (2020R010) is het uit­gangs­punt dat zo’n zaak bij de rechter komt. Een straf­be­schik­king met een ge­drags­aan­wij­zing ziet de richtlijn alleen voor lichte zaken, zoals bij geen of licht letsel, een eerste incident en geen dreiging van nieuw geweld. Lees hoe u aangifte doet en welke rechten u als slachtoffer heeft.

Het tijdelijk huisverbod (bestuurs­recht)

Het huisverbod is geen straf maar een besluit van de bur­ge­mees­ter op grond van de Wet tijdelijk huisverbod. Het is bedoeld om direct in te grijpen, ook als er (nog) geen strafbaar feit is bewezen.

• Wanneer: als uit feiten of om­stan­dig­he­den blijkt dat iemands aan­we­zig­heid in de woning ernstig en on­mid­del­lijk gevaar oplevert voor de veiligheid van een huisgenoot, of als daarvan een ernstig vermoeden bestaat (artikel 2 lid 1). Alleen aan een meer­der­ja­rige (artikel 2 lid 2).
• Wie: de bur­ge­mees­ter, die dit kan mandateren aan een hulp­of­fi­cier van justitie bij de politie (artikel 3 lid 1).
• Wat: de woning on­mid­del­lijk verlaten, er niet komen en geen contact opnemen met de huisgenoten (artikel 1 onder b). De politie neemt de huis­sleu­tels in (artikel 4 lid 2).
• Hoe lang: tien dagen; de bur­ge­mees­ter kan verlengen tot ten hoogste vier weken na het opleggen, als de dreiging blijft (artikel 2 lid 1 en 9 lid 1).
• Kinderen: gaat het om kin­der­mis­han­de­ling, dan overlegt de bur­ge­mees­ter vooraf met Veilig Thuis (artikel 2 lid 3).
• Rechts­bij­stand: wil de uit­huis­ge­plaatste een advocaat en heeft hij er geen, dan wijst de raad voor rechts­bij­stand er een aan (artikel 5 lid 1); die bijstand is kosteloos (artikel 43 lid 2 onder h Wet op de rechts­bij­stand).

Termijn: tien dagen huisverbod, 24 uur voor uw adres

Een huisverbod geldt tien dagen vanaf het opleggen, en na verlenging ten hoogste vier weken (artikel 2 lid 1 en 9 lid 1 Wet tijdelijk huisverbod). De uit­huis­ge­plaatste geeft aan waar hij bereikbaar is; lukt dat niet meteen, dan meldt hij dat binnen 24 uur na het opleggen aan de bur­ge­mees­ter (artikel 2 lid 6). Wil hij het huisverbod aanvechten, dan kan hij naast bezwaar of beroep de voor­zie­nin­gen­rechter om een voorlopige voorziening vragen (artikel 8:81 Awb); bij een huisverbod hoort de voor­zie­nin­gen­rechter hem binnen drie dagen en is er geen griffie­recht (artikel 6 lid 1 en 3 Wet tijdelijk huisverbod). De Algemene ter­mij­nen­wet geldt niet voor de termijnen van tien dagen en vier weken: een termijn die in het weekend eindigt, wordt niet verlengd (artikel 13).

Con­tact­ver­bod en ge­bieds­ver­bod in het strafrecht

Naast het huisverbod kent het strafrecht drie routes om iemand op afstand te houden.

Huisverbod, con­tact­ver­bod en ge­bieds­ver­bod: wie, hoe lang en wat bij overtreding?

Verbod	Wie legt het op?	Hoe lang?	Bij overtreding
Tijdelijk huisverbod (met con­tact­ver­bod)	De bur­ge­mees­ter, of namens hem de hulp­of­fi­cier van justitie	10 dagen, verlengbaar tot 4 weken	Misdrijf: tot 2 jaar of geldboete vierde categorie (artikel 11)
Ge­drags­aan­wij­zing: con­tact­ver­bod, ge­bieds­ver­bod, meldplicht of begeleiding	De officier van justitie, vóór de zitting, bij ernstige bezwaren tegen de verdachte (artikel 509hh Sv)	Maximaal 90 dagen, drie keer met 90 dagen te verlengen als er vervolging is	Tot 1 jaar of geldboete derde categorie (artikel 184a Sr)
Bijzondere voorwaarde bij een voor­waar­de­lijke straf: con­tact­ver­bod of lo­ca­tie­ver­bod	De rechter (artikel 14c lid 2 onder 5° en 6° Sr)	Tijdens de proeftijd: ten hoogste 3 jaar, of 10 jaar bij ernstig gevaar voor nieuw geweld tegen personen (artikel 14b lid 2 Sr)	Op vordering van het OM kan de rechter-commissaris de voor­waar­de­lijke vrijheids­straf voorlopig ten uitvoer laten leggen (artikel 6:6:20 lid 1 onder a Sv)
Vrijheids­beperkende maatregel: con­tact­ver­bod, ge­bieds­ver­bod, aan­we­zig­heids- of meldplicht	De rechter, bij een ver­oor­de­ling of een schuldig­verklaring zonder straf (artikel 38v Sr)	Ten hoogste 5 jaar	Vervangende hechtenis van ten minste 3 dagen per keer, in totaal ten hoogste 6 maanden (artikel 38w Sr)

De rechter kan bevelen dat de maatregel van artikel 38v dadelijk uitvoerbaar is als er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat de verdachte opnieuw een strafbaar feit pleegt of zich belastend gedraagt tegenover een bepaalde persoon (artikel 38v lid 4 Sr). Aan een bijzondere voorwaarde kan elek­tro­nisch toezicht worden verbonden (artikel 14c lid 4 Sr); lees meer over de enkelband. Lees meer over de voor­waar­de­lijke straf.

Wat kunt u nu doen?

1. Stap 1Zorg eerst voor veiligheidIs er direct gevaar, bel 112. Voor advies, ook anoniem, kunt u bij Veilig Thuis terecht.
2. Stap 2Leg vast wat er gebeurtNoteer datums en wat er gebeurde, bewaar berichten en laat letsel zien aan een arts. Dat helpt bij een aangifte, een huisverbod en een latere strafzaak.
3. Stap 3Doe aangifte of vraag de politie om hulpBij ernstig gevaar kan de bur­ge­mees­ter, of namens hem de hulp­of­fi­cier van justitie, een huisverbod opleggen. Bij belaging is een klacht van u nodig om te vervolgen.

Bent u slachtoffer van een ge­welds­mis­drijf en is er vervolging ingesteld, dan is rechts­bij­stand van een advocaat voor u kosteloos, ongeacht uw inkomen, als u in aanmerking komt voor een uitkering van het Schadefonds Ge­welds­mis­drij­ven (artikel 44 lid 4 Wet op de rechts­bij­stand). Lees meer over het Schadefonds Ge­welds­mis­drij­ven.

Bent u verdachte of kreeg u een huisverbod, lees dan uw rechten als verdachte en wat er gebeurt bij voorlopige hechtenis. Mis­han­de­ling (artikel 300 lid 1), bedreiging (artikel 285 lid 1), belaging, vernieling en het overtreden van een huisverbod zijn feiten waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten (artikel 67 lid 1 Sv).

Wie kan u helpen?

Bij gevaar

112

Er is nu gevaar of geweld.

Geen

Veilig Thuis

U wilt advies of maakt zich zorgen, als slachtoffer, pleger of getuige.

Geen

Straf­recht­advocaat

U bent verdachte, u kreeg een huisverbod of u wilt als slachtoffer schade­vergoeding vragen.

Afhankelijk van de zaak; soms kosteloos of met een toevoeging

Specialist strafrecht

U wilt uw situatie straks laten beoordelen.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding

Legal Holding is geen ad­vo­ca­ten­kan­toor, geen hulp­ver­le­ner en geen meldpunt. Wij regelen geen pro deo; een toevoeging vraagt een advocaat aan bij de Raad voor Rechts­bij­stand. Lees wanneer u een straf­recht­advocaat nodig heeft en wie betaalt.