Tbs (ter­be­schik­king­stel­ling): wanneer, welke vormen en hoe lang?

Aangehouden of opgeroepen voor verhoor?

Is er gevaar of nood: bel 112. Als verdachte bent u niet verplicht te antwoorden (artikel 29 lid 2 Sv). U mag zich laten bijstaan door een advocaat (artikel 28 lid 1 Sv), ook tijdens het po­li­tie­ver­hoor (artikel 28d Sv). Is de aangehouden verdachte kwetsbaar of gaat het om een misdrijf waarop twaalf jaar of meer staat, dan laat de hulp­of­fi­cier van justitie direct een advocaat aanwijzen (artikel 28b lid 1 Sv). Bij een ander feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten gebeurt dat op verzoek (lid 2).

Wat is tbs?

Tbs (ter­be­schik­king­stel­ling) is een maatregel die de rechter kan opleggen om de samenleving te beschermen tegen iemand die een ernstig misdrijf pleegde terwijl hij leed aan een stoornis. Volgens het OM is tbs primair een be­vei­li­gings­maatregel en wordt de stoornis behandeld om te voorkomen dat iemand opnieuw een misdrijf pleegt.

Indien de veiligheid van anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen dat eist, kan de rechter gelasten dat een verdachte ter beschikking wordt gesteld indien hij tot het oordeel komt dat: 1°. bij de verdachte tijdens het begaan van het feit gebrekkige ont­wik­ke­ling of ziekelijke stoornis van de geest­ver­mo­gens bestond; en 2°. het door hem begane feit een misdrijf is waarop naar de wettelijke om­schrij­ving een ge­van­ge­nis­straf van vier jaar of meer is gesteld dan wel behoort tot een van de misdrijven omschreven in de artikelen 132, 285, eerste lid, 285b, en 395 van het Wetboek van Strafrecht, 175, tweede lid, onderdeel b, of derde lid in verbinding met het eerste lid, onderdeel b, van de We­gen­ver­keers­wet 1994, en 11, tweede lid, van de Opiumwet.

Het onderzoek. De rechter beslist pas na een gemotiveerd, gedateerd en ondertekend advies van minstens twee ge­drags­des­kun­di­gen van ver­schil­lende disciplines, onder wie een psychiater, die de verdachte hebben onderzocht. Is dat advies ouder dan een jaar bij het begin van de zitting, dan mag de rechter het alleen gebruiken als het OM en de verdachte instemmen (artikel 37a lid 3 Sr). Volgens de Rechtspraak heet dit een Pro Justitia-onderzoek. De rechter weegt ook de andere rapporten over de persoon van de verdachte, de ernst van het feit en eerdere ver­oor­de­lin­gen (artikel 37a lid 5 Sr).

Straf en tbs samen. Tbs kan naast een ge­van­ge­nis­straf. De rechter kan ook alleen tbs opleggen en afzien van straf (artikel 37a lid 2 Sr). Is het feit de verdachte niet toe te rekenen, dan is hij niet strafbaar (artikel 39 Sr), maar tbs blijft mogelijk.

Tbs met voorwaarden of met dwang­ver­ple­ging

De twee vormen van tbs

	Tbs met voorwaarden	Tbs met dwang­ver­ple­ging
Wanneer	Als de rechter geen bevel tot verpleging geeft; hij stelt voorwaarden ter bescherming van de veiligheid (artikel 38 lid 1)	Als de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid de verpleging eist (artikel 37b lid 1)
Instemming nodig	Ja, de verdachte moet zich bereid verklaren de voorwaarden na te leven (artikel 38 lid 5)	Nee
Inhoud	Bij­voor­beeld opname in een instelling, behandeling of medicatie; een instelling helpt bij de naleving (artikel 38 lid 2 en 38a)	Verpleging van overheids­wege in een tbs-kliniek
Ge­van­ge­nis­straf ernaast	Hoogstens vijf jaar (artikel 38 lid 3)	Geen apart maximum; de rechter kan adviseren wanneer de verpleging begint (artikel 37b lid 2)
Eerste duur	Twee jaar (artikel 38d lid 1)	Twee jaar (artikel 38d lid 1)
Maximale totale duur	Negen jaar, tenzij later dwang­ver­ple­ging wordt bevolen (artikel 38e lid 2)	Vier jaar, maar onbeperkt bij een misdrijf tegen of gevaarlijk voor het lichaam van een ander (artikel 38e lid 1 en 3)

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Bij een tbs met dwang­ver­ple­ging wegens een misdrijf tegen of gevaarlijk voor het lichaam van een ander vermeldt het vonnis dat met redenen (artikel 359 lid 7 Sv). Dat is belangrijk, omdat de maatregel dan zonder maximum kan worden verlengd. Volgens het OM kan iemand die ondanks behandeling gevaarlijk blijft, op een longstay-afdeling worden geplaatst, vaak voor de rest van zijn leven.

Bij het opleggen van tbs kan de rechter ook een maatregel strekkende tot ge­drags­beïn­vloe­ding of vrijheids­beperking opleggen, ter bescherming van de veiligheid (artikel 38z lid 1 onder a Sr).

Duur en verlenging

1. Stap 1De tbs geldt eerst twee jaarGerekend vanaf de dag dat de uitspraak on­her­roe­pe­lijk is (artikel 38d lid 1 Sr). De termijn loopt onder meer niet zolang de ter beschikking gestelde om een andere reden vastzit, of langer dan een week achtereen on­ge­oor­loofd afwezig is uit de instelling (artikel 6:1:19 lid 1 Sv).
2. Stap 2Het OM kan om verlenging vragenDe rechter verlengt telkens met een of twee jaar als de veiligheid dat eist (artikel 38d lid 2 Sr). Bij dwang­ver­ple­ging legt het OM een recent advies van het hoofd of de directeur van de instelling over; bij tbs met voorwaarden een advies van de re­clas­se­ring en van een psychiater of psycholoog. Zou de dwang­ver­ple­ging door de verlenging langer duren dan vier jaar of een veelvoud daarvan, dan is ook een advies nodig van twee ge­drags­des­kun­di­gen die niet aan de instelling verbonden zijn (artikel 6:6:12 lid 1 tot en met 3 Sv). De rechter beslist zo spoedig mogelijk, in elk geval binnen twee maanden (artikel 6:6:13 lid 1 Sv).
3. Stap 3Voor­waar­de­lijke beëindiging, dan het eindeDe rechter kan de verpleging voor­waar­de­lijk beëindigen, bij­voor­beeld na minstens twaalf maanden on­af­ge­bro­ken proefverlof (artikel 6:6:10 lid 3 Sv). De rechter beëindigt dwang­ver­ple­ging pas na minstens een jaar voor­waar­de­lijke beëindiging, behalve bij overgang naar een zorg­mach­ti­ging of rech­ter­lijke machtiging (artikel 6:2:17 Sv).

Tijdens de looptijd kan de rechter ook de voorwaarden wijzigen, de verpleging hervatten of alsnog dwang­ver­ple­ging bevelen (artikel 6:6:10 lid 1 Sv). Bij een wijziging van de voorwaarden mag het slachtoffer een verklaring afleggen over voorwaarden die zijn belangen direct raken (artikel 6:6:10 lid 4 Sv).

De termijn van de ter­be­schik­king­stel­ling kan, behoudens het bepaalde in artikel 38e of artikel 38j, door de rechter, op vordering van het openbaar ministerie, telkens hetzij met een jaar hetzij met twee jaar worden verlengd, indien de veiligheid van anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen die verlenging eist.

Termijn: veertien dagen voor beroep tegen een verlenging

Het OM dient een vordering tot verlenging in niet eerder dan twee maanden en niet later dan één maand vóór het einde van de lopende termijn (artikel 6:6:11 lid 1 Wetboek van Straf­vordering). Tegen de beslissing van de rechter over verlenging, voor­waar­de­lijke beëindiging, hervatting of alsnog verpleging kan de ter beschikking gestelde beroep instellen bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, binnen veertien dagen na de betekening van de beslissing; het OM binnen veertien dagen na de beslissing (artikel 6:6:15 lid 1 en 2 Sv). Het beroep wordt ingesteld op de griffie van het gerecht dat de beslissing gaf (artikel 6:6:15 lid 4 en 449 lid 1 Sv).

Wie kan u helpen?

Nu nodig

Een advocaat via de politie

U of een naaste is aangehouden en wordt verhoord.

Bij een kwetsbare verdachte of een misdrijf waarop twaalf jaar of meer staat, wordt een advocaat aangewezen (artikel 28b lid 1 Sv)

Straf­recht­advocaat

Er wordt tbs geëist, of het OM vraagt om verlenging.

Afhankelijk van de zaak; volgens de Raad voor Rechts­bij­stand betaalt de overheid soms mee

Juridisch Loket

U wilt als naaste weten hoe een tbs-procedure verloopt.

Gratis bij een laag inkomen en weinig spaargeld

Specialist strafrecht

U wilt uw situatie straks laten beoordelen.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding

Legal Holding is geen ad­vo­ca­ten­kan­toor en regelt geen pro deo. Een toevoeging loopt via de Raad voor Rechts­bij­stand; zie hulp.