Auteurs­recht op foto's: wanneer mag u een foto gebruiken?

Wanneer is een foto beschermd?

De Auteurswet noemt fo­to­gra­fi­sche werken uit­druk­ke­lijk als werken die beschermd kunnen zijn (artikel 10 lid 1 onder 9° Auteurswet). Niet elke foto is vanzelf een werk. De Hoge Raad hanteert twee eisen (HR 30 mei 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC2153, r.o. 4.3 en 4.5.1):

• Een eigen, oor­spron­ke­lijk karakter: de vorm is niet ontleend aan een ander werk.
• Het persoonlijk stempel van de maker: de vorm is het resultaat van creatieve keuzes van een mens.

Wat zo banaal of triviaal is dat er geen creatieve arbeid achter zit, valt erbuiten. De maker hoeft niet bewust een kunstwerk te hebben willen maken: het gaat om wat uit de foto zelf blijkt (r.o. 4.5.1 en 4.5.2). Bij een foto kunt u denken aan keuzes in standpunt, uitsnede, licht en moment. Of die keuzes genoeg zijn, beslist bij een geschil de rechter.

Het auteurs­recht ontstaat vanzelf. Er is geen register en een ©-teken is niet nodig. Volgens Oc­trooi­cen­trum Nederland beschermt het auteurs­recht de creatieve uitwerking, niet een algemeen concept zoals een stijl. Andere rechten op creaties vindt u in het overzicht in­tel­lec­tu­eel eigendom.

Wie heeft het auteurs­recht op een foto?

Behoudens bewijs van het tegendeel wordt voor den maker gehouden hij die op of in het werk als zoodanig is aangeduid, of bij gebreke van zulk eene aanduiding, degene, die bij de open­baar­ma­king van het werk als maker daarvan is bekend gemaakt door hem, die het openbaar maakt.

Van wie is het auteurs­recht op de foto?

Situatie	Wie heeft het recht?
U maakte de foto zelf	U, als maker
Een fotograaf in loondienst, wiens werk bestaat uit het maken van foto’s	De werkgever, tenzij anders is afgesproken (artikel 7). Meer bij auteurs­recht van een werknemer
Een zelf­stan­dige fotograaf maakt de foto in opdracht	De fotograaf, tenzij hij het recht schrif­te­lijk overdroeg (artikel 2 lid 3). Meer bij auteurs­recht overdragen
U kocht de foto bij een beeldbank	De fotograaf of de beeldbank; u krijgt een licentie volgens de voorwaarden (artikel 2 lid 2)
U staat zelf op de foto	De fotograaf heeft het auteurs­recht; u heeft het portret­recht (artikel 19 tot en met 21)

Wat mag zonder toestemming?

In beginsel niets: openbaar maken en ver­veel­vou­di­gen is voor­be­hou­den aan de maker of zijn recht­ver­krij­gende (artikel 1 Auteurswet). Online zetten valt daaronder: de wet rekent het beschikbaar stellen voor het publiek tot de open­baar­ma­king (artikel 12 lid 1 onder 7° Auteurswet). De wet kent een paar beperkingen, elk met eigen voorwaarden.

Wanneer een foto zonder toestemming mag

Uit­zon­de­ring	Wanneer	Artikel
Citaatrecht	U bespreekt de foto in een aan­kon­di­ging, beoordeling, polemiek of we­ten­schap­pe­lijke ver­han­de­ling, met bron en maker. Lees de voorwaarden bij citaatrecht	15a
Karikatuur, parodie of pastiche	Het gebruik past bij wat naar de regels van het maat­schap­pe­lijk verkeer re­de­lij­ker­wijs geoorloofd is	18b
Werk in de openbare ruimte	Uw eigen foto van een kunstwerk of bouwwerk dat permanent op een openbare plaats staat, zoals het daar staat	18
Eigen gebruik	Enkele kopieën door een natuurlijk persoon voor eigen oefening, studie of gebruik, zonder direct of indirect commercieel doel. Een bedrijf valt hier niet onder, en online zetten ook niet	16b
Licentie	De maker gaf toestemming, bij­voor­beeld via een beeldbank of een creative-commonslicentie, binnen de voorwaarden	2 lid 2

Termen als “rechtenvrij” zeggen weinig zonder de li­cen­tie­voor­waar­den. Lees altijd wat u wel en niet mag. Staat er een herkenbaar persoon op de foto, dan spelen ook het portret­recht en de regels voor per­soons­ge­ge­vens.

U gebruikte een foto van internet

Voorbeeld

Voorbeeld (fictief): een bakkerij zet een foto die zij via een zoekmachine vond op haar website, met de naam van de fotograaf eronder

Toestemming van de fotograaf?

Nee: vrij te vinden is geen toestemming

Naam van de fotograaf vermeld?

Dat vervangt geen toestemming

Foto direct verwijderd?

Het gebruik stopt, maar een claim over de periode daarvoor kan blijven

Wat nu?

Controleer de claim en reageer binnen de termijn

Fictief voorbeeld op basis van artikel 1, 25 en 27 Auteurswet, ge­con­tro­leerd 31-10-2026. Of de foto beschermd is en wie het recht heeft, hangt af van de feiten.

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Dat u niet wist dat de foto beschermd was, maakt het gebruik niet toegestaan. Haal de foto weg zodra u twijfelt. Een vordering over de periode waarin u de foto gebruikte, verdwijnt daarmee niet vanzelf. De maker kan schade­vergoeding eisen van wie inbreuk heeft gemaakt (artikel 6:162 BW; artikel 27 Auteurswet).

1. Stap 1Controleer wat u gebruikteZoek uit waar de foto vandaan komt, of u een licentie of toestemming had en waar de foto overal staat.
2. Stap 2Verwijder de fotoHaal de foto weg van de website, sociale media en nieuws­brie­ven. Leg met scher­maf­beel­din­gen en datum vast dat hij weg is.
3. Stap 3Reageer schrif­te­lijk op een claimVraag bewijs van het recht en de berekening van het bedrag, zonder iets te erkennen. Gebruik de voor­beeld­brief reactie op een fotoclaim.

Wat is een fotoclaim en hoe hoog mag die zijn?

Een fotoclaim is een brief of e-mail van de recht­heb­bende, of van iemand namens hem. Daarin eist hij dat u stopt met een foto en een bedrag betaalt. De afzender is soms de fotograaf zelf, soms een bureau dat namens hem optreedt. Controleer altijd of de afzender het recht heeft dat hij noemt. Hoe u dat doet, staat bij de voor­beeld­brief reactie op een fotoclaim.

De Auteurswet noemt geen vast bedrag en geen vaste verhoging voor een fotoclaim. De wet geeft deze mo­ge­lijk­he­den:

Wat de recht­heb­bende kan vorderen

Vordering	Wat het inhoudt	Artikel
Schade­vergoeding	Vergoeding van het verlies dat de recht­heb­bende leed en de winst die hij misliep	27 lid 1 Auteurswet, 6:96 lid 1 BW
Vast bedrag	In passende gevallen stelt de rechter de schade vast als een forfaitair bedrag	27 lid 2 Auteurswet
Winst­af­dracht	Naast schade­vergoeding: afdracht van de winst die de gebruiker door de inbreuk maakte, met rekening en ver­ant­woor­ding	27a Auteurswet
Kosten buiten de rechter	Redelijke kosten om de schade vast te stellen en om buiten de rechter betaald te krijgen, behalve als de regels voor proces­kosten gelden	6:96 lid 2 en 3 BW
Proces­kosten	In een procedure kan de verliezer, als de ander dat vraagt, worden veroordeeld in de redelijke en evenredige kosten, tenzij de billijkheid zich daartegen verzet	1019h Rv

Naast schade­vergoeding kan de maker of zijn recht­ver­krij­gende vorderen dat degene die inbreuk op het auteurs­recht heeft gemaakt, wordt veroordeeld de door deze ten gevolge van de inbreuk genoten winst af te dragen en dien­aan­gaande rekening en ver­ant­woor­ding af te leggen.

Is een bedrag redelijk? Vraag de afzender hoe het is berekend. Een goede on­der­bou­wing laat zien welke schade de recht­heb­bende lijdt, bij­voor­beeld wat hij voor hetzelfde gebruik als licentie zou vragen. Komt het tot een procedure, dan bepaalt de rechter het bedrag aan de hand van de feiten.

Een ander gebruikt uw foto

Ziet u uw eigen foto zonder toestemming op een website of in een advertentie? Leg het gebruik eerst vast: een scher­maf­beel­ding met datum en het adres van de pagina. Controleer daarna of u het recht nog heeft, en of u eerder een licentie gaf voor dit gebruik.

• Een sommatie sturen: vraag de gebruiker te stoppen en een vergoeding te betalen. Gebruik de voor­beeld­brief sommatie bij inbreuk en onderbouw het bedrag.
• Gebruik zonder uw naam: u kunt zich daartegen verzetten, tenzij dat onredelijk is. Dat kan zelfs na een overdracht van het auteurs­recht (artikel 25 lid 1 onder a Auteurswet).
• Afdrukken en producten: de recht­heb­bende kan onder meer vorderen dat in­breuk­ma­kende afdrukken uit de handel gaan of worden vernietigd (artikel 28 lid 1 Auteurswet).
• Het platform: staat de foto op een sociaal medium of marktplaats, meld hem dan ook daar.

Termijn: vijf jaar om schade­vergoeding te vorderen

Een vordering tot schade­vergoeding verjaart vijf jaar na de dag na die waarop u zowel de schade als de gebruiker kent. In ieder geval verjaart zij twintig jaar na het gebruik (artikel 3:310 lid 1 BW). Binnen die termijn stelt u de vordering in bij de rechter, of u stuit de verjaring met een schrif­te­lijke aanmaning (artikel 3:317 BW).

Wie kan u helpen?

Begin hier

Zelf reageren op een claim

U kreeg een fotoclaim en wilt eerst bewijs en een berekening zien.

Geen

Zelf een sommatie sturen

Een ander gebruikt uw eigen foto zonder toestemming.

Geen

Advocaat

Er volgt een procedure bij de rechter, of het gaat om veel geld.

Afhankelijk van de zaak

Specialist in­tel­lec­tu­eel eigendom

U twijfelt of de foto beschermd is, of het bedrag redelijk is, of wat u kunt eisen.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding