Citaatrecht: wanneer mag u citeren zonder toestemming?

Wat zegt artikel 15a Auteurswet?

De maker heeft het uitsluitend recht om zijn werk openbaar te maken en te ver­veel­vou­di­gen. Dat geldt behoudens de beperkingen bij de wet (artikel 1 Auteurswet). Het citaatrecht is zo’n beperking. Het staat in artikel 15a.

Als inbreuk op het auteurs­recht op een werk van letterkunde, wetenschap of kunst wordt niet beschouwd het citeren uit een werk in een aan­kon­di­ging, beoordeling, polemiek of we­ten­schap­pe­lijke ver­han­de­ling of voor een uiting met een ver­ge­lijk­baar doel mits: 1°. het werk waaruit geciteerd wordt rechtmatig openbaar gemaakt is; 2°. het citeren in over­een­stem­ming is met hetgeen naar de regels van het maat­schap­pe­lijk verkeer re­de­lij­ker­wijs geoorloofd is en aantal en omvang der geciteerde gedeelten door het te bereiken doel zijn ge­recht­vaar­digd; 3°. artikel 25 in acht wordt genomen; en 4°. voor zover re­de­lij­ker­wijs mogelijk, de bron, waaronder de naam van de maker, op duidelijke wijze wordt vermeld.

Lid 2 rekent ook pers­overzichten met citaten uit kranten en tijd­schrif­ten tot citeren. Lid 3 bepaalt dat het citaatrecht ook geldt als u in een andere taal citeert. Andere rechten op creaties vindt u in het overzicht in­tel­lec­tu­eel eigendom.

De voorwaarden één voor één

De voorwaarden van het citaatrecht

Voorwaarde	Wat het betekent	Vraag aan uzelf
Een toegestaan doel	Een aan­kon­di­ging, beoordeling, polemiek, we­ten­schap­pe­lijke ver­han­de­ling of uiting met een ver­ge­lijk­baar doel	Bespreek ik het werk, of gebruik ik het alleen als versiering?
Rechtmatig openbaar (1°)	Het werk is rechtmatig openbaar gemaakt, bij­voor­beeld door of met toestemming van de recht­heb­bende	Citeer ik niet uit een gelekt of nog niet uitgebracht werk?
Redelijk en niet te veel (2°)	Het citeren is maat­schap­pe­lijk re­de­lij­ker­wijs geoorloofd; aantal en omvang passen bij het doel	Neem ik niet meer over dan ik voor mijn punt nodig heb?
Respect voor de maker (3°)	U neemt artikel 25 in acht: geen naam weglaten, geen onredelijke wijziging, geen vervorming die de maker schaadt	Geef ik het citaat juist en in de goede context weer?
Bron en maker (4°)	De bron, waaronder de naam van de maker, staat er duidelijk bij, voor zover re­de­lij­ker­wijs mogelijk	Ziet de lezer van wie het citaat is en waar het vandaan komt?

Het woord “mits” en de opsomming met “en” betekenen dat alle voorwaarden samen gelden. Of een citaat binnen het citaatrecht valt, beslist bij een geschil de rechter aan de hand van alle om­stan­dig­he­den.

Citeren uit tekst, foto en video

De wet maakt geen onderscheid tussen soorten werken: het citaatrecht geldt voor elk werk van letterkunde, wetenschap of kunst. De omvang beoordeelt u wel per werk, want die moet passen bij uw doel.

Voorbeelden: past het binnen het citaatrecht?

Situatie (fictief)	Past het?	Waarom
Een recensie van een roman met twee korte passages, met titel en schrijver	Kan	Een beoordeling, beperkte omvang, bron en maker vermeld
Een heel kran­ten­ar­ti­kel overnemen op uw blog, met een link	In de regel niet	Zonder eigen bespreking is er geen toegestaan doel, en de omvang moet door het doel ge­recht­vaar­digd zijn
Een foto tonen in een bespreking van die foto of van de expositie waarin hij hangt	Kan	Bij een foto is een deel vaak niet bruikbaar; de omvang moet passen bij de bespreking, met de naam van de fotograaf
Een foto als sfeerbeeld boven een blog over een ander onderwerp	Nee	U bespreekt de foto niet; lees auteurs­recht op een foto
Een kort fragment uit een film in een vi­deo­re­cen­sie	Kan	Een beoordeling van die film, met titel en maker. Ook voor de naburige rechten op de opname geldt een citaatrecht (artikel 10 onder b WNR)
Een fragment uit een manuscript dat nog niet is uitgebracht	Nee	Het werk is niet rechtmatig openbaar gemaakt (onder 1°)

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Bij een video of ge­luids­op­name spelen naast het auteurs­recht vaak ook naburige rechten, bij­voor­beeld van de uitvoerende kunstenaar en de producent. De Wet op de naburige rechten kent een eigen citaatrecht met grotendeels dezelfde voorwaarden (artikel 10 onder b WNR).

Citaatrecht, parodie en nieuws: het verschil

Het citaatrecht is niet de enige uit­zon­de­ring. Elke uit­zon­de­ring heeft eigen voorwaarden, en ze lopen niet in elkaar over.

Citaatrecht en andere uit­zon­de­rin­gen

Uit­zon­de­ring	Waarvoor	Be­lang­rijk­ste voorwaarden
Citaatrecht (artikel 15a)	Citeren in een aan­kon­di­ging, beoordeling, polemiek, we­ten­schap­pe­lijke ver­han­de­ling of ver­ge­lijk­bare uiting	Rechtmatig openbaar, omvang ge­recht­vaar­digd, artikel 25, bron en maker
Karikatuur, parodie of pastiche (artikel 18b)	Een werk openbaar maken of ver­veel­vou­di­gen in een karikatuur, parodie of pastiche	Het gebruik is in over­een­stem­ming met wat naar de regels van het maat­schap­pe­lijk verkeer re­de­lij­ker­wijs geoorloofd is
Nieuws­be­richt­ge­ving (artikel 15)	Berichten en artikelen over actuele economische, politieke, gods­dienstige of le­vens­be­schou­we­lijke onderwerpen uit de media overnemen	Alleen door een krant, tijdschrift, radio- of tv-programma of ver­ge­lijk­baar medium. Verder: artikel 25, bron en maker duidelijk, en geen uit­druk­ke­lijk voorbehoud van het auteurs­recht
Onderwijs (artikel 16)	Gedeelten overnemen uitsluitend ter toelichting bij het onderwijs, zonder commercieel doel	Onder meer rechtmatig openbaar, bron en maker, en een billijke vergoeding aan de maker
Werken van de overheid (artikel 15b)	Verder openbaar maken van een werk dat de overheid openbaar maakte en waarvan zij maker of recht­ver­krij­gende is	Het auteurs­recht is niet uit­druk­ke­lijk voor­be­hou­den
Wetten en uitspraken (artikel 11)	Wetten, besluiten, ver­or­de­nin­gen van de overheid, rech­ter­lijke uitspraken en ad­mi­ni­stra­tieve be­slis­sin­gen	Er bestaat geen auteurs­recht op; u heeft het citaatrecht niet nodig

Het verschil in het kort: bij een citaat bespreekt u het werk van een ander, met bron en maker. Bij een karikatuur, parodie of pastiche gebruikt u het werk voor een nieuwe uiting, binnen wat maat­schap­pe­lijk re­de­lij­ker­wijs geoorloofd is. De nieuws­uit­zon­de­ring geldt alleen voor media die nieuws overnemen, en niet als het auteurs­recht uit­druk­ke­lijk is voor­be­hou­den.

Citeren is iets anders dan overnemen

Valt uw gebruik niet onder een uit­zon­de­ring, dan heeft u toestemming van de recht­heb­bende nodig, bij­voor­beeld via een licentie of een creative-commonslicentie. Zonder toestemming kan de recht­heb­bende schade­vergoeding en winst­af­dracht vorderen (artikel 27 en 27a Auteurswet).

Zo citeert u correct

1. Stap 1Bepaal uw doelBespreekt, beoordeelt of be­kri­ti­seert u het werk, of kondigt u het aan? Zonder zo'n doel is er geen citaatrecht.
2. Stap 2Beperk het citaatNeem niet meer over dan u voor uw punt nodig heeft. Wijzig het citaat niet en geef weglatingen aan.
3. Stap 3Vermeld bron en makerNoem duidelijk de naam van de maker en de titel of vindplaats van het werk, voor zover dat re­de­lij­ker­wijs kan.

Wie kan u helpen?

Begin hier

Zelf nagaan

U wilt weten of uw citaat aan de voorwaarden van artikel 15a voldoet.

Geen

De recht­heb­bende om toestemming vragen

U wilt meer overnemen dan het citaatrecht toestaat, of u twijfelt over het doel.

Afhankelijk van de licentie

Specialist in­tel­lec­tu­eel eigendom

U kreeg een claim voor een citaat, of u wilt weten of uw gebruik is toegestaan.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding