Naburige rechten: betekenis

Uitleg in gewone taal

Op een liedje kunnen meer rechten rusten. De componist en de tekst­schrij­ver hebben het auteurs­recht op het werk. De zanger en de muzikanten die het uitvoeren, het bedrijf dat de opname maakt en de omroep die haar uitzendt, hebben elk een eigen recht op hun bijdrage: dat zijn de naburige rechten. Ze heten zo omdat ze naast het auteurs­recht liggen.

Een uitvoerende kunstenaar is volgens de wet onder meer een to­neel­spe­ler, zanger, musicus of danser, en iedere andere persoon die een werk of een uiting van folklore uitvoert, ook in het circus, het variété of het poppenspel (artikel 1 sub a). Een fonogram is een opname van alleen geluid (artikel 1 sub c). Wie zo’n recht heeft, kan anderen verbieden zijn uitvoering of opname zonder toestemming op te nemen, te kopiëren, te verspreiden, uit te zenden of online beschikbaar te stellen (artikel 2, 6, 7a en 8).

Wat zegt de wet?

Een voor commerciële doeleinden uitgebracht fonogram of een reproduktie daarvan kan zonder toestemming van de producent van het fonogram en de uitvoerende kunstenaar of hun recht­ver­krij­gen­den worden uitgezonden, openbaar maken door middel van doorgeven via de kabel of langs andere weg, dan wel op een andere wijze openbaar gemaakt, mits daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald.

Voor uitzenden en openbaar maken van commercieel uit­ge­brachte muziek, zoals op de radio of in een winkel, is dus geen toestemming nodig, wel een billijke vergoeding. Die vergoeding wordt gelijk verdeeld tussen de uitvoerende kunstenaar en de producent (artikel 7 lid 4). Zijn partijen het niet eens over de hoogte, dan beslist in eerste aanleg alleen de rechtbank Den Haag (artikel 7 lid 3). De betaling loopt via een door de minister aangewezen rechts­per­soon, die onder toezicht staat van het College van Toezicht collectieve beheers­or­ga­ni­sa­ties (artikel 15). Volgens dat College int Sena deze ver­goe­din­gen bij mu­ziek­ge­brui­kers en verdeelt het ze onder de recht­heb­ben­den.

Wie heeft welk recht, en hoe lang?

De naburige rechten per recht­heb­bende

Recht­heb­bende	Beslist onder meer over	Duur
Uitvoerende kunstenaar	Opnemen van de uitvoering, kopiëren, verspreiden, uitzenden en online beschikbaar stellen	50 jaar na 1 januari van het jaar na de uitvoering, of na het uitbrengen van een andere opname dan een fonogram; 70 jaar als de uitvoering op een fonogram rechtmatig is uitgebracht of openbaar gemaakt
Producent van fonogrammen	Kopiëren, verspreiden, uitzenden en online beschikbaar stellen van zijn opname	70 jaar na 1 januari van het jaar na de ver­vaar­di­ging; is het fonogram in die tijd uitgebracht of openbaar gemaakt, dan telt 70 jaar vanaf het uitbrengen of de open­baar­ma­king
Producent van de eerste vastlegging van een film	Kopiëren, verspreiden en online beschikbaar stellen	50 jaar na 1 januari van het jaar na de vastlegging of de eerste rechtmatige open­baar­ma­king
Om­roep­or­ga­ni­sa­tie	Doorgeven via de kabel, opnemen en kopiëren van programma’s, en vertonen tegen entreegeld	50 jaar na 1 januari van het jaar na de eerste uitzending
Uitgever van een pers­publicatie	Online gebruik door diensten van de in­for­ma­tie­maat­schap­pij; niet over hyperlinks of heel korte fragmenten	2 jaar na 1 januari van het jaar na de open­baar­ma­king

Naburige rechten en auteurs­recht

Het auteurs­recht beschermt de maker van een werk, zoals de componist (artikel 1 Auteurswet). Naburige rechten beschermen de uitvoering, de opname of de uitzending van dat werk. Beide rechten kunnen tegelijk op dezelfde song rusten, en voor elk ervan kan toestemming nodig zijn. Net als een maker heeft de uitvoerende kunstenaar per­soon­lijk­heids­rechten, zoals verzet tegen aantasting van zijn uitvoering (artikel 5 Wet op de naburige rechten).

Verwante begrippen

• Auteurs­recht: het recht van de maker van tekst, muziek, foto’s en ander werk.
• Royalty: een vergoeding per gebruik of verkoop, vaak bij een licentie.
• Licentie­over­een­komst: toestemming om een recht te gebruiken.

Meer hierover leest u bij in­tel­lec­tu­eel eigendom.