Modelrecht: zo beschermt u de vormgeving van een product

Wat beschermt modelrecht?

Een tekening of model wordt beschermd voor zover de tekening of het model nieuw is en een eigen karakter heeft.

De wet spreekt van “tekeningen of modellen”. Daarmee is het uiterlijk bedoeld van een voort­breng­sel of een deel ervan: de lijnen, de omtrek, de kleuren, de vorm, de textuur, de materialen of de versiering (artikel 3.1 lid 2 en 3 BVIE). Een voort­breng­sel is elk industrieel of am­bach­te­lijk gemaakt voorwerp. Daaronder vallen ook onderdelen van een sa­men­ge­steld product, ver­pak­kin­gen, grafische symbolen en lettertypen, maar geen com­pu­ter­pro­gramma’s (artikel 3.1 lid 4 BVIE).

Volgens Oc­trooi­cen­trum Nederland gaat het bij­voor­beeld om een patroon op stof, behang of tegels, en om een stoel, lamp, horloge of de behuizing van een apparaat.

Niet beschermd zijn (artikel 3.2 BVIE):

• Kenmerken die alleen de techniek bepaalt. Is een vorm er uitsluitend vanwege de technische functie, dan valt die niet onder het modelrecht. De techniek zelf beschermt u met een octrooi.
• Verbindings­stukken die precies moeten passen. Kenmerken die in exact dezelfde vorm en maat moeten worden gemaakt om het product aan een ander product te koppelen. Een uit­zon­de­ring geldt voor onderling ver­wis­sel­bare delen van een modulair systeem: die kunnen wel beschermd zijn.
• Onderdelen die u bij normaal gebruik niet ziet. Een onderdeel van een sa­men­ge­steld product is alleen beschermd voor zover het zichtbaar blijft bij normaal gebruik door de eind­ge­brui­ker; onderhoud en reparatie tellen daarbij niet mee (artikel 3.4 BVIE).

Nieuw en met een eigen karakter

Het BOIP controleert bij de aanvraag niet of uw model aan deze eisen voldoet (artikel 3.9 lid 5 BVIE). Een ander kan dat later wel aanvechten, met een beroep op nietigheid (artikel 3.23 BVIE). Daarom telt hoe de wet de eisen omschrijft (artikel 3.3 BVIE):

• Nieuw: er is vóór de datum van uw depot geen identiek model voor het publiek beschikbaar gesteld. Modellen die alleen in on­be­lang­rijke details verschillen, gelden als identiek.
• Eigen karakter: de algemene indruk die uw model wekt bij de geïn­for­meerde gebruiker, verschilt van die van bestaande modellen. Daarbij telt hoeveel vrijheid de ontwerper had.
• Wat telt als openbaar: publiceren, ten­toon­stel­len, verkopen of op een andere manier bekendmaken, tenzij ingewijden in de sector in de EU of de EER het re­de­lij­ker­wijs niet konden weten. Een ontwerp dat u alleen onder ge­heim­hou­ding aan een ander liet zien, is niet openbaar gemaakt.

Termijn: 12 maanden na uw eigen open­baar­ma­king

Heeft u of een ander met uw informatie het ontwerp al openbaar gemaakt, bij­voor­beeld op een beurs of online, dan telt dat niet mee voor de nieuwheid als u binnen 12 maanden daarna het depot verricht bij het BOIP of het In­ter­na­ti­onaal Bureau (artikel 3.3 lid 4 BVIE). De termijn begint op de dag van die eerste open­baar­ma­king. Is het ontwerp ook een technische uitvinding, wacht dan niet: voor een octrooi telt in beginsel alles wat vóór de aanvraag openbaar is gemaakt, ook door uzelf (artikel 4 lid 2 Rijksoc­trooi­wet 1995).

Be­ne­lux­mo­del of Uniemodel?

Be­ne­lux­mo­del en niet-geregistreerd Uniemodel

Vraag	Be­ne­lux­mo­del	Niet-geregistreerd Uniemodel
Hoe ontstaat het?	Door in­schrij­ving van het depot bij het BOIP of via een in­ter­na­ti­onaal depot; het geldt in België, Nederland en Luxemburg	Vanzelf, als u het model voor het eerst aan het publiek beschikbaar stelt in de EU
Hoe lang?	5 jaar vanaf de datum van het depot, 4 keer te vernieuwen tot hoogstens 25 jaar	3 jaar vanaf de eerste be­schik­baar­stel­ling
Waartegen?	Producten met hetzelfde uiterlijk, of die bij de geïn­for­meerde gebruiker geen andere algemene indruk wekken	Alleen tegen gebruik als u kunt aantonen dat de ander uw model bewust heeft gekopieerd
Kosten	Vanaf € 150 bij het BOIP	Geen registratie­kosten

Wilt u in de hele EU een in­ge­schre­ven model, dan vraagt u bij het EUIPO een Uniemodel aan. Volgens Oc­trooi­cen­trum Nederland heeft u daarmee in één keer bescherming in alle landen van de EU, en begint een aanvraag in de EU bij € 350. Sinds 1 mei 2025 heet het Ge­meen­schaps­model in de Europese verordening “Uniemodel” (Verordening (EU) 2024/2822, artikel 1). Het BVIE gebruikt nog de oude term Ge­meen­schaps­model (artikel 3.6 en 3.23 BVIE). Daarnaast is er een in­ter­na­ti­onale registratie bij de WIPO, volgens de Over­een­komst van ’s-Gravenhage (artikel 3.15 BVIE).

Vraagt u binnen een halfjaar na uw eerste aanvraag hetzelfde model aan in een ander aangesloten land, dan kan die latere aanvraag volgens Oc­trooi­cen­trum Nederland de datum van de eerste krijgen: het recht van voorrang. Dat beroep doet u bij het depot, of uiterlijk in de maand na het depot, anders vervalt het (artikel 3.10 BVIE).

Wat kost een Be­ne­lux­mo­del?

Voorbeeld

Een ontwerper legt drie varianten van een nieuwe lamp vast in één Benelux-depot

Eerste model

€ 150

Tweede en derde model (2 × € 75)

€ 150

Totaal voor 5 jaar

€ 300

Re­ken­voor­beeld op basis van de tarieven voor modellen van het BOIP, gelezen op 31-10-2026. Eén depot mag meer modellen bevatten (artikel 3.9 lid 1 BVIE).

Elke zaak is anders

De voorbeelden, uitspraken en uitkomsten van rekenhulpen op deze site laten zien hoe de regels in andere situaties werken. Ze zeggen niet wat de uitkomst in uw zaak wordt: die hangt af van uw eigen afspraken, bewijs en om­stan­dig­he­den. Twijfelt u? Lees waar u gratis of betaalbare juridische hulp vindt.

Tarieven van het BOIP voor een Be­ne­lux­mo­del

Onderdeel	Aanvraag (5 jaar)	Verlenging (5 jaar)
Eerste model	€ 150	€ 102
2e tot en met 10e model, per model	€ 75	€ 51
11e tot en met 20e model, per model	€ 38	€ 25
21e tot en met 50e model, per model	€ 32	€ 21
Opschorting van de publicatie	€ 40	Niet van toepassing
Toeslag voor verlengen binnen zes maanden na de vervaldatum	Niet van toepassing	€ 12

Volgens Oc­trooi­cen­trum Nederland komen daar kosten bij als u een mo­del­len­ge­mach­tigde, ge­spe­ci­ali­seerd jurist of advocaat inschakelt; reken dan op vanaf zo’n € 500 voor de Benelux en vanaf € 700 voor Europa. Wilt u uw ontwerp nog even geheim houden, dan kunt u bij het depot vragen de publicatie op te schorten, voor hoogstens 12 maanden vanaf de datum van het depot (artikel 3.12 BVIE).

Termijn: verlengen vóór het einde van elke 5 jaar

U vernieuwt een Be­ne­lux­mo­del door de taks te betalen aan het BOIP binnen 12 maanden vóór het einde van de geldigheids­duur. Daarna kan het nog binnen 6 maanden na die datum, met een extra taks (artikel 3.14 lid 3 BVIE). Het BOIP stuurt zes maanden vooraf een herinnering, maar krijgt u die niet, dan blijft de termijn gelden (artikel 3.14 lid 5 en 6 BVIE).

Wat kunt u met een in­ge­schre­ven model verbieden?

U kunt zich verzetten tegen het gebruik van een product met hetzelfde uiterlijk als uw model, of dat bij de geïn­for­meerde gebruiker geen andere algemene indruk wekt. Gebruik is onder meer maken, aanbieden, verkopen, leveren, verhuren, invoeren, uitvoeren, ten­toon­stel­len en voor die doelen in voorraad hebben (artikel 3.16 BVIE).

• Schade­vergoeding kunt u alleen vorderen voor handelingen na de publicatie van de in­schrij­ving, waarin het model goed zichtbaar was. Van wie al eerder handelde terwijl hij van uw depot wist, kunt u vanaf de datum van het depot een redelijke vergoeding vorderen (artikel 3.17 lid 1 en 6 BVIE).
• Winst­af­dracht in plaats van of naast schade­vergoeding. De rechter wijst die af als het gebruik niet te kwader trouw was of de om­stan­dig­he­den er geen aanleiding toe geven (artikel 3.17 lid 4 BVIE).
• Terugroepen of vernietigen van in­breuk­ma­kende producten, op kosten van de in­breuk­ma­ker, tenzij bijzondere redenen dat beletten (artikel 3.18 lid 1 BVIE).

Wat wel mag zonder toestemming (artikel 3.19 en 3.20 BVIE):

• handelingen in de privésfeer en zonder commercieel doel, en handelingen voor ex­pe­ri­men­ten;
• het model re­pro­du­ce­ren ter illustratie of voor onderwijs, met bron­ver­mel­ding, volgens de eerlijke han­dels­ge­brui­ken en zonder onnodige schade aan de normale exploitatie;
• producten die u of een ander met uw toestemming al in de EU of de EER in het verkeer heeft gebracht;
• verder gaan met wat een ander al vóór uw depot in de Benelux maakte, of begon te maken, met hetzelfde uiterlijk: het recht van voorgebruik. Invoeren valt daar niet onder, en het geldt niet voor wie uw ontwerp zonder toestemming heeft nagemaakt.

Wie is de ontwerper?

Ontwerpt een werknemer het model in de uitoefening van zijn functie, dan geldt de werkgever als ontwerper. Is het ontworpen op bestelling, voor gebruik in handel of nijverheid, dan geldt de op­dracht­ge­ver als ontwerper. Beide regels gelden tenzij anders is afgesproken (artikel 3.8 BVIE), en het auteurs­recht op dat ontwerp volgt dezelfde regel (artikel 3.29 BVIE). Voor werk dat geen model is, gelden de regels van de Auteurswet: lees auteurs­recht van een werknemer.

Een overdracht van het modelrecht moet schrif­te­lijk en voor het hele Be­ne­lux­ge­bied, anders is zij nietig (artikel 3.25 lid 2 BVIE). Tegenover derden werkt een overdracht of licentie pas na in­schrij­ving in het register (artikel 3.27 BVIE).

Termijn: 5 jaar om een depot op te eisen

Heeft een ander uw ontwerp zonder uw toestemming gedeponeerd, dan kunt u als ontwerper het recht op dat depot opeisen binnen 5 jaar, te rekenen vanaf de datum van publicatie van de in­schrij­ving. De vordering laat u inschrijven bij het BOIP. De nietigheid van de in­schrij­ving kunt u om dezelfde reden te allen tijde inroepen (artikel 3.7 lid 1 BVIE).

Modelrecht, auteurs­recht of merk?

Modelrecht, auteurs­recht en merkenrecht naast elkaar

Vraag	Modelrecht	Auteurs­recht	Merkenrecht
Wat is beschermd?	Het uiterlijk van een product	Een origineel werk met een persoonlijk stempel van de maker	Een teken dat uw waren of diensten on­der­scheidt van die van anderen
Eis	Nieuw en een eigen karakter	Origineel	On­der­schei­dend vermogen
Hoe krijgt u het?	In­schrij­ving; zonder in­schrij­ving alleen het niet-geregistreerd Uniemodel	Vanzelf, bij het maken	In de regel door in­schrij­ving; uit­zon­de­ring voor een algemeen bekend merk
Hoe lang?	Benelux: hoogstens 25 jaar	Tot 70 jaar na 1 januari van het jaar na het overlijden van de maker	10 jaar, steeds te vernieuwen met 10 jaar

De rechten kunnen samenlopen. Volgens Oc­trooi­cen­trum Nederland is een origineel ontwerp in Nederland in principe ook beschermd door het auteurs­recht, en kunt u bij vrijwel exacte namaak die verwarring geeft soms optreden wegens slaafse nabootsing. Geeft de maker van zo’n werk een ander toestemming het als model te deponeren, dan draagt hij daarmee het auteurs­recht over voor zover het werk in het model zit; wie het model deponeert, wordt vermoed ook het auteurs­recht te hebben, behalve tegenover de echte ontwerper (artikel 3.28 BVIE). Is de vorm van uw product vooral herkenbaar als teken van uw bedrijf, kijk dan ook naar het merkenrecht.

Zo legt u uw ontwerp vast

1. Stap 1Zoek of uw ontwerp nieuw isKijk in het mo­del­len­re­gis­ter van het BOIP en, voor een in­ter­na­ti­onale check, in DesignView. Volgens Oc­trooi­cen­trum Nederland telt voor de nieuwheid alles wat openbaar is geweest, ook buiten de registers.
2. Stap 2Kies het gebied en verricht het depotBenelux bij het BOIP, de hele EU bij het EUIPO, of in­ter­na­ti­onaal bij de WIPO. Zorg dat de af­beel­din­gen de kenmerken goed laten zien: blijken die onvoldoende uit het depot, dan ontstaat geen recht (artikel 3.6 sub f BVIE). Een gedeponeerd model kunt u in de regel later niet meer wijzigen (artikel 3.14 lid 1 BVIE).
3. Stap 3Houd de markt en de verlenging in de gatenZiet u namaak, leg die vast en stuur een sommatie. Noteer de vervaldatum en verleng op tijd, elke 5 jaar.

Ziet u een product dat op uw in­ge­schre­ven model lijkt, gebruik dan de voor­beeld­brief sommatie bij inbreuk. Bij groot­scha­lige kopieën leest u meer over namaak.

Wie kan u helpen?

Begin hier

Zelf aanvragen bij het BOIP

U heeft één of enkele ontwerpen en wilt ze in de Benelux vastleggen.

Vanaf € 150 voor het eerste model

Oc­trooi­cen­trum Nederland

U wilt weten of modelrecht, octrooi of auteurs­recht past bij uw ontwerp.

Voor­lich­ting; zie hun website

Mo­del­len­ge­mach­tigde of mer­ken­ge­mach­tigde

U wilt in meer landen aanvragen, of hulp bij de af­beel­din­gen en de zoektocht naar oudere modellen.

Afhankelijk van de opdracht

Specialist in­tel­lec­tu­eel eigendom

Een ander kopieert uw ontwerp, of u kreeg zelf een sommatie over een model.

Afhankelijk van de zaak · Binnenkort via Legal Holding